«Менің құқықтарым мен міндеттерім» — тәрбие сағаты, 5–8 сынып

Мақсаты

• Құқық пен міндет ұғымдарының айырмашылығы мен байланысын оқушыларға түсінікті мысалдар арқылы ашып көрсету.
• Өз құқығын білуге және оны басқа адамдардың құқығын бұзбай, сыпайы түрде қорғай білуге үйрету.
• Қиын жағдайда мектепте кімге көмек сұрап жүгінуге болатынын білуге және ұялмай сұрауға баулу.

Барысы — жалпы жоспар

1. 1
   Кіріспе · 5 мин

   Мұғалім тақтаға «Мен құқылымын...» және «Мен міндеттімін...» деген екі сөйлемнің басын жазады. Оқушылар оларды жалғастырып, бірнеше нұсқа айтады. Мұғалім жауаптарды екі бағанға жазып, екі ұғымның қалай байланысатынын байқауға шақырады. Мақсат — тақырыпқа оқушылардың өз тәжірибесінен кіру.

2. 2
   Жұбын тап · 8 мин

   Жұптарға араласқан карточкалар таратылады: біреуінде құқық, екіншісінде міндет жазылған. Мысалы, білім алу құқығы мен сабаққа дайындалу міндеті, демалу құқығы мен басқаның тынышын бұзбау міндеті. Оқушылар сәйкес жұптарды тауып, олардың неліктен бір-бірін толықтыратынын түсіндіреді.

3. 3
   Жағдаяттар · 10 мин

   Төрт топ бір-бір жағдаятты талдайды: сыныптасы телефонды рұқсатсыз алды, біреу кезекке тұрмай алға шықты, оқушыға сабақта сөз берілмеді, топ жаңа баланы ойынға қоспады. Топтар кімнің құқығы бұзылғанын, кім қандай міндетті ұмытқанын анықтап, дұрыс шешімді ұсынады.

4. 4
   Көмек кімнен · 8 мин

   Сынып бірге қиын жағдайда көмек сұрауға болатын адамдардың тізімін жасайды: сынып жетекшісі, мектеп психологы, әлеуметтік педагог, сенімді үлкендер. Мұғалім көмек сұрау әлсіздік емес, өзіне және басқаларға деген жауапкершілік екенін түсіндіреді. Тізім сынып бұрышына ілінеді.

5. 5
   Қорытынды · 4 мин

   Әр оқушы өзі үшін ең маңызды бір құқықты және соған сәйкес өзі атқаратын бір міндетті стикерге жазады. Стикерлер тақтадағы «Құқық — міндет» кестесіне жапсырылады. Мұғалім тақырыптың құқықтық курс сабақтарында жалғасатынын айтады.

Мұнда — кезеңдердің мазмұны ғана. Мұғалімнің сөзі мен тапсырмалары бар толық жоспарды кабинет сыныпқа бейімдеп жасайды.

Талқылауға сұрақтар

• Құқығы бар, бірақ міндеті жоқ адам болуы мүмкін бе?
• Өз құқығыңды басқаны ренжітпей қалай қорғауға болады?
• Мектептегі қай ереже барлық оқушының құқығын қорғайды деп ойлайсың?
• Досыңның құқығы бұзылғанын көрсең, не істер едің?
• Жасың ұлғайған сайын құқықтарың мен міндеттерің қалай өзгереді?

Ойын / тренинг: Құқық пен міндет таразысы

Сынып екі командаға бөлінеді. Мұғалім кезекпен қысқа сөз тіркестерін оқиды: «сабаққа уақытында келу», «өз пікірін айту», «кітапханадан кітап алу», «ортақ мүлікті күту». Команда оның құқық па, міндет пе екенін анықтап, оған жұп табуы керек. Дұрыс жауап пен жұп үшін — екі ұпай. Даулы тіркестерде екі команда да өз дәлелін айтады. Ойын құқық пен міндеттің таразыдай тең болуы керегін көрсетеді.

Рефлексия

«Таразы»: оқушылар бүгін құқықтары мен міндеттері арасындағы теңгерімді қалай түсінгенін бір сөйлеммен айтады.

Қай сыныптарға

Тақырып 5–8 сыныпқа арналған. 5–6 сыныптарда жағдаяттарды мектеп пен үйдегі қарапайым мысалдармен шектеп, оларды суреттермен сүйемелдеген жөн. 7–8 сыныптарда көшедегі, интернеттегі және қоғамдық орындардағы жағдаяттарды қосып, тақырыпты сынып сағаттарында өтетін құқықтық курс сабақтарымен байланыстыруға болады.