«Тіл — ұлттың жаны» — тәрбие сағаты, 5–8 сынып

Мақсаты

• Тілдің ұлттың тарихы мен мәдениетін сақтайтын, адамдар мен ұрпақтарды біріктіретін құндылық екенін түсіндіру.
• Мемлекеттік тілге құрметті және оны күнделікті өмірде көбірек қолдануға деген ынтаны арттыру.
• Қазақстанда тұратын әр халықтың тілі мен мәдениетіне құрметпен қарауға, бір-бірімен сыйластықта өмір сүруге тәрбиелеу.

Барысы — жалпы жоспар

1. 1
   Кіріспе · 5 мин

   Тақтаға «сәлем» сөзі бірнеше тілде жазылады. Оқушылар қай тілдерді танитынын, тағы қандай тілде амандаса алатынын айтады. Мақсат — бір сыныптың өзінде қанша тіл естілетінін көрсету және тақырыпқа жылы атмосферада кіру.

2. 2
   Тіл не сақтайды · 8 мин

   Оқушылар «Тіл — ұлттың жаны» деген сөз тіркесінің мағынасын талқылайды. Мұғалім тілде ертегі, ән, мақал, ата-баба тәжірибесі сақталатынын еске салады. Жұптар тілімен бірге халық не жоғалтатынын үш сөзбен жазып, бөліседі.

3. 3
   Сөз қазынасы · 8 мин

   Төрт топ қазақ тіліндегі бір тақырыпқа қатысты сөздерді жинайды: киіз үй, туыстық атаулар, дала мен табиғат, мал шаруашылығы. Топтар сөздерді түсіндіріп, кейбірін басқа тілге бір сөзбен аудару қиын екенін байқайды. Осылай тілдің байлығын өз көзімен көреді.

4. 4
   Тілдер сөздігі · 10 мин

   Сынып бірге шағын көптілді сөздік жасайды: «рақмет», «кешіріңіз», «достық», «Отан» сияқты сөздер қазақ, орыс, ағылшын және оқушылар білетін басқа тілдерде жазылады. Сөздік сынып бұрышына ілініп, жыл бойы толықтырылады.

5. 5
   Менің қадамым · 4 мин

   Әр оқушы мемлекеттік тілді күнделікті өмірде көбірек қолдану үшін өзі жасай алатын бір нақты іс жазады: қазақша кітап оқу, мультфильм көру, аптасына жаңа сөздер үйрену. Бірнеше жауап дауыстап оқылады.

Мұнда — кезеңдердің мазмұны ғана. Мұғалімнің сөзі мен тапсырмалары бар толық жоспарды кабинет сыныпқа бейімдеп жасайды.

Талқылауға сұрақтар

• Ана тілі адамға не береді?
• Бірнеше тіл білу саған қандай мүмкіндіктер ашады?
• Мемлекеттік тілді жақсы білу неліктен әр азамат үшін маңызды?
• Тілге құрмет күнделікті өмірде қалай көрінеді?
• Жаңа тіл үйреніп жүрген сыныптасыңа қалай қолдау көрсетуге болады?

Ойын / тренинг: Сөз тізбегі

Сынып 4 командаға бөлінеді. Мұғалім бір әріпті атайды, командалар кезекпен сол әріптен басталатын қазақ сөзін айтып, оның мағынасын түсіндіреді. Қайталанған немесе түсіндірілмеген сөз ұпай әкелмейді. Екінші кезеңде командалар бір сөзді мүмкіндігінше көп тілге аударып көреді. Ойын соңында ең көп сөз тапқан команда аталады, ал барлық жаңа сөздер «Тілдер сөздігіне» қосылады.

Рефлексия

«Бір сөз»: әр оқушы бүгін өзі үшін ең әдемі деп тапқан бір қазақ сөзін атайды.

Қай сыныптарға

Тақырып 5–8 сыныпқа арналған. 5–6 сыныптарда сөздікті суретпен безендіріп, ойында командаларға көмекші сөздер мен суреттер беруге болады. 7–8 сыныптарда сөздердің шығу тегі мен мағынасы туралы шағын жобалар беріп, оқушылардың зерттеген сөздерін келесі сынып сағатында таныстыруды ұсыныңыз.