№ 83 бұйрық: педагогтерді аттестаттау қағидалары — 2026 жылы не маңызды

ҚР Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 27 қаңтардағы № 83 «Педагогтерді аттестаттаудан өткізу қағидалары мен шарттарын бекіту туралы» бұйрығы Әділет министрлігінде 2016 жылғы 29 ақпанда № 13317 болып тіркелген. Бұйрықтың өзі қысқа: ол қағидаларды бекітеді, ал аттестаттаудың бүкіл мазмұны — қағидалар мен оның 14 қосымшасында.

Қағидалар Еңбек кодексінің 139-бабының 7-тармағы, «Білім туралы» Заңның 44-бабының 5-тармағы, «Педагог мәртебесі туралы» Заңның 14-бабы және «Мемлекеттік және әлеуметтік жауапты көрсетілетін қызметтер туралы» Заңның 10-бабының 1) тармақшасы негізінде әзірленген (1-тармақ). Мәтіннің құрылымы:

• 1-тарау — жалпы ережелер мен ұғымдар: аттестаттау, біліктілікті бағалау, қызмет нәтижесін кешенді талдамалық жинақтау, ПББ, «Ұстаз» ұлттық платформасы (1–3-тармақ);
• 2-тарау — тәртібі мен шарттары: кезеңдер мен санаттарға қойылатын талаптар (4–12-тармақ), мемлекеттік қызмет және өтініш беру (1-параграф, 13–18-тармақ), аттестаттау комиссиясы, шешімдер және санатты сақтау (2-параграф, 19–36-тармақ), ПББ (3-параграф, 37–57-тармақ), портфолио (4-параграф, 58–62-тармақ), мерзімінен бұрын аттестаттау (5-параграф, 63–64-тармақ).

Қазіргі мәтіннің негізі — Оқу-ағарту министрінің 2025 жылғы 25 ақпандағы № 32 бұйрығы: осы бұйрықпен қағидалар толығымен жаңа редакцияда жазылды. Одан кейін 2026 жылы екі өзгеріс болды — № 137-НҚ және № 190-НҚ. Қағидалар — қолданылу мерзімі шектелмеген тұрақты акт; онымен қатар 2026 жылғы 31 желтоқсанға дейін ПББ-сыз № 159-НҚ аттестаттау пилоты жүріп жатыр. Екі жүйенің айырмасы — «Педагогтерді аттестаттау 2026–2027» нұсқаулығында.

Төменде — қолданыстағы мәтіндегі ескертулерден көрінетіні ғана. Ескерту қай тармақ өзгергенін айтады, бірақ бұрынғы редакцияны көрсетпейді, сондықтан «бұрын — қазір» салыстыруын одан жасау мүмкін емес.

Акт	Не өзгерді	Қазір мәтінде не тұр
Оқу-ағарту министрінің 2025 жылғы 25 ақпандағы № 32 бұйрығы	Қағидалар толығымен жаңа редакцияда	Төмендегі тармақтардан басқа қағидалардың бүкіл қазіргі мәтіні
Оқу-ағарту министрінің м.а. 2026 жылғы 25 мамырдағы № 137-НҚ бұйрығы	32-тармақ және 12-қосымша — жаңа редакцияда	Кімге «педагог-модератор» аттестаттаусыз беріледі (32-тармақ); 68 / 84 / 113 / 133 қорытындысы бар портфолионы бағалау парағы (12-қосымша)
Оқу-ағарту министрінің 2026 жылғы 3 шілдедегі № 190-НҚ бұйрығы	1, 15, 17, 54-тармақ, 1 және 8-қосымша — жаңа редакцияда; 2 және 5-тармаққа өзгеріс енгізілді	Қағидалардың негіздері (1-тармақ); Платформа немесе egov арқылы беру (15-тармақ); қызмет мониторингі (17-тармақ); ПББ дерекқорын 5 жыл сақтау (54-тармақ); қызметке қойылатын талаптар тізбесі (1-қосымша); ПББ-ға өтініш нысаны (8-қосымша)

Әр өзгеріс алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Ескі ескертулер: бұйрықтың тақырыбы 2024 жылғы 2 сәуірдегі № 72 бұйрықпен, кіріспесі мен 1-тармағы 2021 жылғы 12 қарашадағы № 561 бұйрықпен өзгертілген, бұйрықтың өз 2-қосымшасы 2017 жылғы 17 қазандағы № 530 бұйрықпен алынып тасталған.

2026 жылы бұл іс жүзінде нені білдіреді:

• Қайда беріледі (15-тармақ): «педагог-модератор» мен «педагог-сарапшыға» — «Ұстаз» ұлттық платформасы арқылы, «педагог-зерттеуші», «педагог-шебер» және басшылар мен орынбасарлардың барлық санаттарына — egov.kz арқылы.
• Портфолио № 137-НҚ редакциясындағы 12-қосымша парағымен бағаланады. Платформада аттестатталатын педагогтердің құжаттарына ұйымның мөрі қажет емес.
• Аттестаттаусыз «педагог-модератор» — № 137-НҚ редакциясындағы 32-тармақтың тізімі бойынша (төменде).

Тармақ	Не туралы	Негізгісі
3	Кезеңділігі	Педагогтер, әдіскерлер, орынбасарлар — бес жылда кемінде бір рет; бірінші басшылар — үш жылда бір рет
4	Кезеңдері	Өтініш бойынша: біліктілікті бағалау, ПББ, қызмет нәтижесін кешенді талдамалық жинақтау
5	Санаттарға талаптар	«Педагог» … «педагог-шебер» санаттарына өтіл мен құзыреттер, санаттардың реттілік қағидаты; модератор — кемінде екі жыл педагогикалық өтіл
6	Педагог-стажер	Бір жыл жұмыстан кейін — бірінші басшыға өтініш; «педагог» санаты аттестаттаусыз, бұйрық бес жұмыс күні ішінде
10	Ескі санаттар	«Екінші» — модератор не сарапшыға, «бірінші» — сарапшы не зерттеушіге, «жоғары» — сарапшы, зерттеуші не шеберге
15	Өтініш беру	Модератор, сарапшы — Платформа; зерттеуші, шебер, басшылар мен орынбасарлар — egov.kz
16	Өтінішке жауап	Қабылдау не бас тарту туралы хабарлама жеке кабинетке бір жұмыс күні ішінде келеді
19	Комиссиялар	1 қыркүйекке дейін құрылады: модератор — мектепте, сарапшы — аудан (қала) білім бөлімінде, зерттеуші — облыс білім басқармасында, шебер — министрлікте
24	Шешім	«Сәйкес келеді» не «сәйкес келмейді»; портфолио сәйкес, ал ПББ шегі жетпесе — санат ПББ нәтижесінен жоғары емес
26	Санаттың мерзімі	5 жыл, бірінші басшыларда — 3 жыл; куәлікті білім беру ұйымы береді
29, 30	Санатты сақтау	Санаттың мерзімі тоқтатыла тұрып, жұмысқа шыққаннан кейін екі жылдан аспайтын мерзімге сақталады (декрет, тізімдегі ауру, оқу, әскери қызмет); зейнетке төрт жыл қалғанда — аттестаттаусыз, санат өтініш бойынша сақталады
32	Модератор аттестаттаусыз	Президенттік кадр резерві, ғылым кандидаттары мен докторлары, PhD, Nazarbayev University мен «Болашақ» тізіміндегі ЖОО түлектері, CELTA не DELTA, майордан не штаб-сержанттан төмен емес әскери атақ, білім басқармасынан, министрліктен, біліктілікті арттыру ұйымдарынан, ЖОО-дан ауысқандар
38	ПББ құрамы	Педагогтер — бейін бойынша 50 тапсырма; басшылар мен орынбасарлар — заңнама бойынша 60; әдіскерлер — 50
39	ПББ шекті деңгейі	Педагог — 50 %, модератор — 60 %, сарапшы — 70 %, зерттеуші — 80 %, шебер — 90 %; басшылар мен орынбасарлар — 70 %
40	Тест уақыты	80 минут; математика, физика, химия, информатика — 125; басшылар, орынбасарлар, әдіскерлер — 90; мүмкіндігі шектеулі адамдарға қосымша 40 минут
41	Мүмкіндіктер	Кезекті аттестаттауда — жылына бір рет тегін және бір рет ақылы; мерзімінен бұрын — жылына бір рет тегін; өтілсіз — бірінші рет тегін
46	Бұзушылық және кешігу	ПББ ережесін бұзу не өтінішті уақтылы бермеу — санат бір жылға бір деңгей төмен
48–52	Апелляция	Тесттен кейін 30 минут ішінде, залдан шықпай, әр тапсырмаға негіздемемен; қарау — 15 жұмыс күні, шешім түпкілікті
53	ПББ нәтижесі	Сертификат бірден беріледі; нәтиже бір жыл жарамды
55–57	ПББ-сыз	Сертификаты бар шет тілі мұғалімдері (IELTS, TOEFL, DELF, Goethe т.б.); растау кезінде 30 және одан көп жыл өтіл; модераторға «бірінші» не «жоғары» санатпен; зерттеуші мен шеберді қатарынан екі реттен артық емес растау
58	Портфолио	Комиссия қаңтар мен тамыз аралығында қарайды
59	Эссе	250–300 сөз, тақырыптарын жыл сайын министрлік айқындайды; академиялық адалдық қағидаты
60	Платформа	Модератор мен сарапшының портфолиосы Платформада дерекқорлардан жиналады; жоғын директордың бұйрығымен тағайындалған жауапты тұлға енгізеді; педагог толықтығын тексереді
61	Парақтар	Портфолионы бағалау парағы — 12-қосымша, басшынікі — 13-қосымша, сабақты бақылау парағы — 14-қосымша
63, 64	Мерзімінен бұрын	Кезектіден кейін кемінде 2 жыл өткен соң: сарапшы — кемінде 4 талап, зерттеуші — 5, шебер — 6; басшыларға — нәтиже 2 жыл үздіксіз

Шекті деңгейлер туралы толығырақ — «ПББ шекті баллдары», 30 жыл өтіл туралы — «30 жыл өтілмен ПББ», әр санаттың талаптары — «Педагогтің біліктілік санаттары». 38-тармақ форматындағы сынақ тест — мұғалімдерге арналған ПББ және басшыларға арналған ПББ.

Қосымша	Не
1	«Педагогтерді аттестаттаудан өткізу үшін құжаттарды қабылдау» мемлекеттік қызметіне қойылатын негізгі талаптар тізбесі
2–4	Аттестаттауға өтініш; қабылдау туралы хабарлама; бас тарту туралы хабарлама
5–7	Комиссия хаттамасы; хаттамадан үзінді; санат туралы куәлік
8–11	ПББ-ға өтініш; ПББ баллдарын бөлу; ПББ ережесін бұзу актісі; ПББ сертификаты
12	Педагогтің портфолиосын бағалау парағы (әдіскерлер мен бөлім меңгерушілеріне — бөлек парақ)
13	Білім беру ұйымы мен әдістемелік кабинет басшысының портфолиосын бағалау парағы
14	Сабақты (оқу сабағын, іс-шараны) бақылау парақтары: мектеп, ТжКБ, қосымша білім, балалар үйлері; мектепке дейінгі ұйым; арнайы педагогтер мен түзету кабинеттері; ПМПК

1-қосымша, 9-жол — педагог не тапсырады:

1. өтініш;
2. диплом — цифрлық жүйелерде мәлімет болмаса;
3. қайта даярлау туралы құжат — бар болса;
4. еңбек қызметі туралы құжат — цифрлық жүйелерде мәлімет болмаса;
5. министрлікпен келісілген бағдарламалар бойынша біліктілікті арттыру курсының сертификаты;
6. санат туралы куәлік пен бұйрық — санаты болса;
7. кәсіби жетістіктер мен тәжірибені жинақтауды (таратуды) растайтын құжаттар;
8. білім алушылардың жетістіктерін растайтын құжаттар;
9. эссе (250–300 сөз).

Модератор мен сарапшыда 3, 5–8-тармақтар Платформада қалыптасады. Қызмет тегін, мерзімі — бір жұмыс күні (4 және 7-жол). 11-жол бойынша аттестаттау оқу жылында бір рет өткізіледі, өтінішті министрлік айқындаған мерзімде қабылдайды. Барлығын тармақ бойынша қалай жинау керек — «Аттестаттауға құжаттар мен портфолио» бетінде.

Бұл парақты комиссия мүшелері портфолио бойынша толтырады (61-тармақ). Төменде — әр санатқа не керек және ол қанша балл береді, 12-қосымшада (№ 137-НҚ редакциясы) қалай жазылса, солай.

№	Критерий	Модератор	Сарапшы	Зерттеуші	Шебер
1.1	3 жылдағы білім сапасының динамикасы	тұрақсыз — 1	бір деңгейде — 2	1–2 %-ға өсу — 3	3 % және одан көп өсу — 4
1.2	Сабақты бақылау (жылына 5)	61 (70)	71 (80)	81 (90)	91 (102)
2.1	Оқушылардың олимпиада, конкурс, жарысқа қатысуы	мектеп — 1	аудан, қала — 2	облыс — 3	республика, халықаралық — 4 (5)
2.2	Өзінің кәсіби конкурстары, олимпиадалары	мектеп — 1	аудан, қала — 2	облыс — 3	республика, халықаралық — 4 (5)
3.1	Оқу-әдістемелік материалдар, бағдарламалар	мектептің әдістемелік кеңесі — 1	білім бөлімінің ОӘК — 2	басқарма жанындағы ОӘК не РОӘК — 3	РОӘК — 4
3.2	Семинар, конференцияда сөз сөйлеу	мектеп — 1	аудан, қала — 2	облыс — 3	республика — 4 (5)
3.3	Тәжірибені зерттеу негізіндегі жарияланым (3 автордан көп емес)	—	—	5	5
3.4	Шығармашылық, сараптамалық топтар, қазылар алқасы, төрешілік	мектеп — 1	аудан, қала — 2	облыс — 3	республика — 4 (5)
3.5	Тәжірибені тарату	—	—	облыс, кемінде 3 аудан — 6 (1-ге 2 б.)	республика, кемінде 3 облыс — 9 (1-ге 3 б.)
4.1	Біліктілікті арттыру курстары, сағат	72 — 1	72 — 1	80 — 3	108 және одан көп — 4
	Барлығы	68	84	113	133 (137)
5.1	Қосымша: сынып жетекшілігі	өтіл 1–2 жыл — 1, 3–4 жыл — 2, 5 жыл және одан көп — 3

Жақшаны қалай оқу керек. «4 (5)» — жеңімпаз не жүлдегер болса (санына қарамастан), деңгейге 1 балл қосылады. Сондықтан «133 (137)»: 2.1, 2.2, 3.2 және 3.4 критерийлері үстінен бір-бір балл береді. Қорытынды бірінші сандармен есептеледі: 68 = 1 + 61 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1. Бақылаудағы «61 (70)» … «91 (102)» жұптарының мағынасы бұйрықта ашылмаған; жазылуы бойынша бұл «бастап — дейін» аралығына ұқсайды (шебердегі жоғарғы сан бақылау парағының ең үлкен баллымен — 102-мен сәйкес келеді).

Парақтың басқа нормалары.

• Мектепке дейінгі, қосымша және арнайы білім беру ұйымдары мен әдіскерлерге курстар — 36 / 36 / 72 / 80 сағат.
• Тәлімгерлер, ұйымдастырушы педагогтер, психологтар, әлеуметтік педагогтер, кәсіби бағдар берушілер т.б., сондай-ақ ПМПК педагогтері мен педагог-ассистенттер үшін қорытынды — 66 / 80 / 107 / 125 (129).
• Әдіскерлер мен бөлім меңгерушілерінің өз парағы бар: 10 / 15 / 35 / 47 (50); әдістемелік кабинет әдіскерлерінде — 9 / 13 / 32 / 43 (46), «Дарын» орталығының әдіскерлерінде — 7 / 12 / 29 / 38 (41).

12-қосымшаға ескертудегі басты қағида: барлық критерий орындалады; материал санатқа кемінде бір критерий бойынша сәйкес келмесе, сол критерийге 0 қойылады. Грамота мен алғыс хаттарға бөлек балл берілмейді. Ескертуде (3-тармақ) жарияланымға балл модератор мен сарапшыға қойылатыны айтылған, ал кестенің өзінде 3.3 баллы тек зерттеуші мен шеберде тұр — 113 және 133 қорытындылары кестемен сәйкес келеді. Өз баллыңызды есептеу — аттестаттау баллдарының калькуляторы.

Парақты бақылаушы сабақта толтырады. Төрт блокта 12 критерий, әр көрсеткіш 0-ден 3 баллға дейін, «қорытынды (max 102)».

№	Критерий	Көрсеткіш	Ең көбі
1.1	Сабақтың мақсаттары	2	6
1.2	Оқыту әдістері мен ресурстары	4	12
1.3	Бағалау әдістері, құралдары	4	12
2.1	Функционалдық сауаттылықты ескеріп материал ұсыну	3	9
2.2	Цифрлық ресурстар мен қосымша дереккөздер	2	6
2.3	Әдістер, тапсырмалар, саралау	4	12
2.4	Сабақ құрылымы мен уақыт	3	9
2.5	Білім алушылардың өзара әрекеттесуі	2	6
2.6	Жалпыадамзаттық және ұлттық құндылықтар	2	6
3.1	Бағалау (мониторинг)	6	18
4.1	Сабақ бойынша рефлексия	1	3
4.2	Практиканы дамыту бағыттары	1	3
	Барлығы	34	102

1.2 мен 1.3-тегі төртінші көрсеткіш — әдістерді тәжірибені зерттеу нәтижесімен (педагог-зерттеуші) не авторлық бағдарлама негізінде (педагог-шебер) қолдану. 14-қосымшада ең көбі тағы 102 балдық үш нысан бар: мектепке дейінгі ұйымға, арнайы педагогтер мен түзету кабинеттеріне, ПМПК педагогтеріне.

12-қосымшаға ескерту бойынша жылына әртүрлі күндері 5 түрлі сабақта 5 бақылау өткізіледі; сабақты бірнеше бақылаушы қараса, баллдары қосылып, орташа мәні алынады. Кемінде бір бақылау — аттестаттау комиссиясының мүшесі мен әдістемелік кабинет әдіскерінен. Әр критерийдің көрсеткіштері мен толтыру үлгісі — «Аттестаттауға арналған сабақты бақылау парағы» бетінде.