30 және одан көп жыл өтілі бар педагог бұрын берілген санатын растағанда ПББ тапсырмайды. Бұл — Педагогтерді аттестаттау қағидаларының (№ 83 бұйрық, қолданыстағы редакция) 57-тармағы. Осы тармақ тағы екі топты тесттен босатады, ал 55–56-тармақтар — халықаралық сертификаты бар шетел тілі мұғалімдерін. Кім және қай жағдайда босатылатынын, тесттің орнына не қалатынын және оның 2026 жылғы аттестаттау пилотымен байланысын талдаймыз. ПББ деген не және оны кім тапсырады — 2026–2027 жылы ПББ-ны кім тапсырады мақаласында.
57-тармақ бойынша ПББ-дан кім босатылады
Барлық лауазымдардың педагогтері үш жағдайда ПББ тапсырмайды және қызмет нәтижелерін кешенді жинақтаудан өтеді (№ 83 Қағидалар, 57-тармақ):
| Кім | Қашан босатылады |
|---|---|
| 30 және одан көп жыл педагогикалық өтілі бар педагог | қолданыстағы жүйе бойынша бұрын берілген санатты растағанда |
| «Бірінші» немесе «жоғары» санаты бар педагог (бұрынғы жүйе) | «педагог-модератор» санатын алғанда |
| «Педагог-зерттеуші», «педагог-шебер» | санатты қатарынан екі реттен артық емес растағанда |
Тұжырымдардағы маңызды жайттар:
- Тесттен босату — аттестаттаудан босату емес. Біліктілікті бағалау мен қызмет нәтижелерін кешенді жинақтаудан педагог бәрі сияқты өтеді: комиссия эссесі бар портфолионы қарап, бағалау парақтары бойынша балл қояды (58–61-тармақтар).
- 30 жыл өтіл — тек растау үшін. 30 жыл өтілі бар педагог жоғары санатқа ұмтылса, өтіл туралы тармақша қолданылмайды: босатудың басқа жағдайы сәйкес келмесе, ПББ тапсырылады.
- «Қолданыстағы жүйе бойынша» — «педагог-модератор», «педагог-сарапшы», «педагог-зерттеуші», «педагог-шебер» санаттары туралы. Бұрынғы «бірінші» және «жоғары» санат иелері үшін жеке тармақша бар: олар тестсіз «педагог-модератор» санатын алады.
- Зерттеуші мен шебер санатты тестсіз қатарынан екі реттен артық растамайды. Санат бес жыл жарамды (26-тармақ), демек ПББ-сыз қатарынан екі кезекті аттестаттаудан өтуге болады.
Шетел тілі мұғалімдері: ПББ орнына сертификат
Ағылшын, неміс немесе француз тілі педагогіне комиссия санатты ПББ-сыз, өтініш пен қолданыстағы сертификат негізінде, кешенді жинақтау қорытындысы бойынша береді (55-тармақ):
| Санат | Ағылшын | Француз | Неміс |
|---|---|---|---|
| педагог-модератор | IELTS 6,5 немесе TOEFL iBT 79–84 | DELF B2 | Goethe-Zertifikat B2 |
| педагог-сарапшы | IELTS 6,5 немесе TOEFL iBT 85–93 | DELF B2 | Goethe-Zertifikat B2 |
| педагог-зерттеуші | IELTS 7 немесе TOEFL iBT 94–101 | DELF C1 | Goethe-Zertifikat C1 |
| педагог-шебер | IELTS 7,5 немесе TOEFL iBT 102–109 | DELF C1 | Goethe-Zertifikat C1 |
Қағидалар мәтінінде модератор мен сарапшыға IELTS бойынша мәні бірдей — 6,5 балл; TOEFL балдары ғана ерекшеленеді.
Басқа шетел тілдерінің (қытай, түрік, араб) мұғалімдеріне тіл бірінші тіл ретінде сөйленетін елдерде ресми танылған қолданыстағы сертификат бойынша санат беріледі (56-тармақ): B2 деңгейі — «педагог-модератор», C1 немесе C2 — «педагог-сарапшы». 56-тармақ басқа санаттарды атамайды.
Аттестаттаусыз жол да бар: «педагог-модератор» санаты аттестаттау рәсімінсіз CELTA немесе DELTA (Pass and above) сертификаты бар шетел тілі педагогтеріне, сондай-ақ бірқатар басқа тұлғаларға — мысалы, ғылыми дәрежесі барларға және Nazarbayev University түлектеріне беріледі (32-тармақ).
Зейнеткерлік алдындағы және зейнеткерлік жас
- Зейнеткерлікке төрт жылдан аспайтын уақыт қалса — педагог аттестаттаудан толық босатылады, қолданыстағы санаты өтініш негізінде зейнеткерлік жасқа дейін сақталады (30-тармақ).
- Жұмысын жалғастыратын зейнеткерлер аттестаттаудан 57-тармаққа сәйкес өтеді — яғни тесттен босатудың сол ережелері бойынша.
2026 жылғы пилотпен байланысы
2026 жылғы 1 қыркүйектен 31 желтоқсанға дейін № 159-НҚ бұйрық бойынша аттестаттау пилоты жүріп жатыр. Онда ПББ ешкімде жоқ: педагог біліктілікті бағалаудан және қызмет нәтижелерін кешенді талдамалық жинақтаудан өтеді (Тәртіп, 5-тармақ). Сондықтан пилотқа қатысушыға 57-тармақ бойынша босату қажет емес — ол тестті бәрібір тапсырмайды.
Пилотта өтіл басқаша ескеріледі — кәсіби цифрлық профильдің бір көрсеткіші ретінде. Мысалы, орта білім беру ұйымы педагогінің бағалау парағында (Тәртіптің 6-қосымшасы, 3.2-көрсеткіш) оқулықтардың авторлығы (тең авторлығы), үлгілік оқу бағдарламаларын әзірлеуге қатысу немесе «педагог-зерттеуші» үшін кемінде 20 жыл, «педагог-шебер» үшін кемінде 25 жыл үздіксіз педагогикалық өтіл есепке алынады.
Пилотта өтініш 2026 жылғы 1 қыркүйектен 15 желтоқсанға дейін қабылданады (Тәртіптің 2-қосымшасы); «Өрлеу» КЕАҚ түсіндірмесі бойынша — 20 қыркүйектен 15 желтоқсанға дейін. Өтініш ұлттық «Ұстаз» платформасында (мемлекеттік) беріледі. Bilim Plus Ұстаз — біздің мұғалім кабинеті — дайындалуға көмектеседі: «Санат» бөлімінде балдар мен құжаттарды жинайды. Толығырақ — № 159-НҚ аттестаттау пилоты бөлімінде.
2027 жылы аттестаттау қайтадан № 83 Қағидалар бойынша жүрсе, 55–57-тармақтар күшінде қалады. 2027 жылға арналған қағидалар әлі жарияланған жоқ.
Босату сізге сәйкес келмесе
ПББ-ны жалпы негізде тапсыру керек. Шекті балл — «педагог» санатына 50 %-дан «педагог-шеберге» 90 %-ға дейін (ПББ шекті балы). Қателерді талдауымен мұғалімдерге арналған сынақ ПББ тапсырып, жаттығуға болады.
Дереккөздер: Педагогтерді аттестаттауды өткізу қағидалары мен шарттары (ҚР БҒМ 2016 жылғы 27 қаңтардағы № 83 бұйрығы, 07.10.2026 жағдайы бойынша) — 26, 30, 32, 55–61-тармақтар; Оқу-ағарту министрі м.а. 2026 жылғы 5 маусымдағы № 159-НҚ бұйрығы — Тәртіп, 5-тармақ, 2 және 6-қосымшалар; «Өрлеу» КЕАҚ түсіндірмесі.
