«Интернеттегі қауіпсіздік» — тәрбие сағаты, 5–11 сынып

Мақсаты

• Жеке деректердің құнын түсіндіріп, оларды желіде абайлап бөлісуге және құпиясөзді сенімді қорғауға үйрету.
• Алаяқтық хабарламалар мен күдікті сілтемелерді танып, оларға дұрыс әрекет етуге дағдыландыру.
• Желіде де әдеп сақтауға, кибербуллингті көргенде жауапкершілікпен әрекет етуге және көмек сұрауға тәрбиелеу.

Барысы — жалпы жоспар

1. 1
   Кіріспе · 5 мин

   Оқушылар бір күнде интернетте не істейтінін еске түсіріп, тақтаға ортақ «цифрлық күн» картасын құрады. Мұғалім әр әрекетте қандай ақпарат қалдыратынымызды сұрайды. Мақсат — желідегі ізіміздің біз ойлағаннан көп екенін байқату.

2. 2
   Жеке деректер · 8 мин

   Жұптар ақпарат түрлерін «еркін бөлісуге болады», «тек жақындарға», «ешкімге айтпаймын» деген үш топқа бөледі. Талқылауда мекенжай, құпиясөз, құжат суреті, геолокация сияқты деректердің неге қорғалуы керек екені түсіндіріледі.

3. 3
   Алаяқты таны · 8 мин

   Мұғалім бірнеше хабарлама үлгісін көрсетеді: сыйлық ұтып алдың, аккаунтың бұғатталды, кодты жіберші. Топтар әр хабарламадағы күдікті белгілерді тауып, дұрыс әрекетті ұсынады: сілтемені ашпау, кодты бермеу, ересекке көрсету.

4. 4
   Кибербуллинг · 9 мин

   Топтар чаттағы жанжал туралы жағдаятты талдайды: біреудің суретін рұқсатсыз жариялап, астына мазақ пікір жазу. Олар куәгердің, жәбірленушінің және чат әкімшісінің не істей алатынын анықтайды, скриншот сақтау мен ересекке жүгіну қадамдарын атайды.

5. 5
   Қорытынды · 5 мин

   Әр оқушы «Менің цифрлық ережелерім» парағына өзіне бес ереже жазып, үйде тексеретін бір баптауды белгілейді: құпиясөзді ауыстыру, профильді жабу немесе екі қадамды растауды қосу. Нәтижесі келесі сағатта қысқаша талқыланады.

Мұнда — кезеңдердің мазмұны ғана. Мұғалімнің сөзі мен тапсырмалары бар толық жоспарды кабинет сыныпқа бейімдеп жасайды.

Талқылауға сұрақтар

• Желіге бір рет жарияланған суретті толық өшіруге бола ма, неге?
• Бейтаныс адам достық сұраса, оның кім екенін қалай тексеруге болады?
• Чатта біреуді мазақ еткенде үндемей отыру неліктен оны қолдауға жақын?
• Интернеттегі әдеп пен өмірдегі әдептің айырмашылығы бар ма?
• Алаяқтарға алданып қалсаң, бірінші кезекте не істеу керек?

Ойын / тренинг: Сенімді ме, күдікті ме?

Сынып екі командаға бөлінеді. Мұғалім экранға кезекпен хабарламалар, сілтемелер, достық сұраулары мен жарнама үлгілерін шығарады. Команда отыз секунд ақылдасып, «сенімді» немесе «күдікті» деп жауап береді және бір белгіні атап, шешімін дәлелдейді. Дұрыс жауап пен нақты дәлел үшін екі ұпай беріледі. Ойын соңында ең жиі кездескен күдікті белгілерден сыныптың ортақ жадынамасы құралады.

Рефлексия

«Үш сұрақ»: бүгін не білдім, үйде нені тексеремін, кімге осы туралы айтамын.

Қай сыныптарға

Тақырып 5–11 сыныпқа арналған. 5–8 сыныптарда хабарламалар санын азайтып, ойын ойнайтын, мультфильм көретін сайттардағы жағдаяттарды алыңыз және ата-анамен бірге баптау тапсырмасын беріңіз. 9–11 сыныптарда цифрлық із пен болашақ оқу, жұмыс арасындағы байланысты талқылауға уақыт қосыңыз.