Сергіту сәті ойын түрінде: партаның жанында 10 ойын
Ойын түріндегі сергіту сәті денені де, зейінді де оятады: оқушылар тыңдайды, ойлайды және бірден қимылдайды. Мұнда 1–9-сыныпқа арналған 10 ойын бар — әрқайсысы 1–2 минут, партаның жанында, жүгірусіз. Әр ойынның үлкен сыныптарға арналған күрделі нұсқасы бар.
Алты қарапайым қимыл, әрқайсысы 12 секунд.
Ойынды сабақтың 15–25-минутында, жазу жұмысынан немесе ұзақ тыңдаудан кейін өткізіңіз. Оқушылар өз партасының жанында тұрады: орнынан кетпейді, секірмейді, көршісіне қол тигізбейді. Ережені бір сөйлеммен айтып, бір рет көрсетсеңіз жеткілікті — ұзақ түсіндіру ойынның уақытын жейді. Алғашқы ойындарды өзіңіз жүргізіңіз, кейін жүргізушілікті оқушыларға кезекпен беріңіз.
Бұл ойындарда ешкім шығып қалмайды: қателескен оқушы жүргізушінің көмекшісі болады — өз партасының жанында қимылды жалғастыра береді және басқалардың қатесін байқауға көмектеседі. Көмекшілер көбейген сайын ойын қызығырақ болады, ал ешкім күлкіге қалмайды. Ойынды келісілген белгімен аяқтаңыз: «Ойын бітті — үш тыныс» дегенде бәрі баяу үш рет дем алып, отырады да, қолын партаға қояды. Осыдан кейін бірден келесі тапсырманы айтыңыз.
10 жаттығу
Тұр! Отыр! Тұр! Орындық! Аяқ ұшы! Отыр! Тұр! Отыр!
Жүргізуші командаларды алдымен баяу, сосын жылдамырақ айтады: «орындық» — тізені сәл бүгіп, қолды алға созу, «аяқ ұшы» — аяқ ұшына көтерілу. Кейде ол айтқанына қарсы қимыл жасайды — оқушылар сөзге қарап орындайды. 5–9-сыныпта командалар санмен беріледі: 1 — тұр, 2 — отыр, 3 — орындық; жүргізуші «1-3-2» деп тізбек айтады, сынып оны есте сақтап, бірден орындайды.
Орнында адымда! Қолыңды бұлға! Иығыңды көтер! Тоқта!
Оқушылар жүргізуші айтқан қимылды орнында жасайды, «Тоқта!» дегенде сол күйі қатып қалады. Жүргізуші 3–5 секунд қарап, қозғалған оқушыны көмекшісі етеді. 5–9-сыныпта «Тоқта!» тапсырмамен айтылады: «Тоқта — мамандық!», «Тоқта — бүгінгі сабақтағы сөз!» — оқушылар соны мүсіндей бейнелеп қатады.
Айна, қалма, қайтала, Жаңылмайтын бол, бала!
Жүргізуші сыныпқа қарап тұрып баяу қимылдайды: қолын көтереді, иығын қозғайды, саусағымен ауада шеңбер сызады. Оқушылар айнадай бір мезетте қайталайды: жүргізуші оң қолын көтерсе — олар сол қолын. 5–9-сыныпта қимылдар үзілмей, жылдамдығы өзгеріп отырады, кейін оқушылар партадағы көршісімен жұп болып, кезекпен «айна» болады — қол тигізбей.
Аю! Пингвин! Жираф! Балық! Шкаф!
Жүргізуші жануарды атайды, сынып оны қимылмен көрсетеді: аю — орнында ауыр басып тербеледі, пингвин — қолы денеге жабысқан күйі орнында ұсақ адымдайды, жираф — аяқ ұшына көтеріліп, бір қолын жоғары созады, балық — қосылған алақандарды толқындатады. Жануар емес сөз естілсе («шкаф»), ешкім қозғалмайды. 5–9-сыныпта жануар орнына пәннің сөздері айтылады: «тік бұрыш», «шеңбер», «үшбұрыш» — оқушылар оны қолмен бейнелейді.
Қол — жоғары! Оңға еңкей! Алақан — ашық! Үлкен шеңбер! Баяу!
Сынып айтылғанның керісінше жасайды: «қол жоғары» — қол төмен, «оңға еңкей» — солға, «алақан ашық» — жұдырық, «үлкен шеңбер» — саусақпен кішкентай шеңбер, «баяу» — тез. Жүргізуші командаға сай қимылды өзі көрсетеді, сондықтан оған қарап қайталау — қате. 5–9-сыныпта командалар қос-қостан айтылады: «Қол жоғары — баяу!» — демек, қолды төмен, әрі тез түсіреді.
Бір, екі — шап! Төрт, бес — шап! Жеті, сегіз — шап!
Сынып бірге дауыстап санайды, ал 3, 6, 9 сияқты 3-ке бөлінетін сандардың орнына үндемей бір рет шапалақ ұрады. 1–2-сыныпта 10-ға дейін баяу санайды. 5–9-сыныпта 30-ға дейін: 3-ке бөлінетін сан — шапалақ, 5-ке бөлінетін сан — аяқ ұшына көтерілу, 15 бен 30-да — екеуі қатар; санау біртіндеп жылдамдайды.
Тақ-тақ — шап! Тақ — шап-шап — тық! Тақ-тақ-тақ — шап — тық!
«Тақ» — алақанмен партаны ақырын ұру, «шап» — шапалақ, «тық» — аяқпен еденді басу. Жүргізуші ырғақты бір рет соғады, сынып жаңғырықтай қайталайды, әр келесі ырғақ бір дыбысқа ұзарады. 5–9-сыныпта «ырғақ тізбегі» ойналады: бірінші қатар ырғақ соғады, екінші қатар соны қайталап, өзінен бір дыбыс қосады, үшінші қатар — тағы біреуін.
Аптада жеті күн бар. Балық ағашта ұя салады. Қыста күн қысқа. Түйе — құс.
Жүргізуші сөйлем айтады: дұрыс болса — оқушылар орнынан тұрады, қате болса — отыра береді; келесі сөйлем алдында бәрі қайта отырады. Сөйлемдер қызық әрі күлкілі болса, сынып тез сергиді. 5–9-сыныпта сөйлемдер пәннен алынады: «7 × 8 = 56», «Кітап — етістік», «Астана — Қазақстанның астанасы»; ойлануға бір-екі секунд беріледі.
Өтінемін, қолды көтеріңдер! Өтінемін, иықты көтеріңдер! Отырыңдар! Өтінемін, аяқ ұшына тұрыңдар!
Оқушылар команданы тек «өтінемін» деген сөзден кейін орындайды; сиқырлы сөзсіз айтылса, ешкім қозғалмайды. Жүргізуші біртіндеп жылдамдатып, «өтінемінді» кейде әдейі айтпай кетеді. 5–9-сыныпта сиқырлы сөз — жұп сан: «Екі — қол жоғары!» орындалады, «Үш — отыр!» орындалмайды.
Мен бастаймын, сен ал да, Тізбекті апар алға! Жаңа қимыл сен де қос, Қайталайық бірге, дос!
Жүргізуші бір қимыл көрсетеді, сынып қайталайды. Шақырылған оқушы өз қимылын қосады — сынып енді екеуін қатар жасайды, келесі оқушы тағы біреуін қосады. Қимылдар тек орнында, партаның жанында жасалады. 1–4-сыныпта тізбек 4–5 қимылдан аспайды, 5–9-сыныпта 7–8 қимылға жетеді; соңында бәрі тізбекті басынан аяғына дейін бір рет жасайды.
Сергіту сәтін ұмытпайсыз — Тақта өзі еске салады
Bilim Plus Ұстаз кабинетіндегі Тақтада — Барспен бірге жаттығулар, ойындар және сабақ кестесі бойынша еске салу. Тегін.
Қалай өткізу керек
- Жүргізушіні санамақпен таңдаңыз: «Бір, екі, үш, төрт пен бес — / Ойынға кел, кім келмес? / Сегіз, тоғыз және он — / Жүргізуші бүгін — сол!» Келесі жолы әлі жүргізбегендерден бастаңыз.
- Дәрігердің анықтамасымен босатылған оқушы шетте қалмайды: ол жүргізуші, санаушы немесе төреші бола алады.
- Тыныш ойындарды («Айна», «Сиқырлы сөз», «Иә — жоқ») маңызды тапсырма алдында, дыбысы көптерін («Ырғақты қайтала», «Тоқта!») ұзақ отырыстан кейін таңдаңыз.
- Бір ойынды апта бойы қайталаңыз: ереже таныс болса, уақыт қимылға кетеді. Жаңа ойынды жаңа аптадан бастаңыз.
- Ойын алдында терезені ашып, сыныпты желдетіңіз, парта арасындағы жолдан сөмкелерді алып қойыңыз.
Сергіту сәтінің басқа түрлері
Жиі қойылатын сұрақтар
Чаттағы көмекшіден сұраңыз — бірден жауап береді.
Алдын ала келісіп алыңыз: командаларды тек жүргізуші айтады, оқушылар үнсіз қимылдайды — дауыстап тек «Үшке — шапалақ» ойынында санайды. «Ойын бітті — үш тыныс» белгісі сыныпты 10–15 секундта жинайды. Тыныш ойындардан бастаңыз — «Айна» мен «Сиқырлы сөз».