Бастауыш сыныпқа сергіту сәті: 1–4 сыныпқа 10 жаттығу
Бастауыш сыныпта сабақ ортасындағы бір-екі минуттық үзіліс оқушыға қайта зейін қоюға көмектеседі. Мұнда — тұрып және отырып жасалатын 10 жаттығу: бесеуі тақпақпен, бесеуі нақты санақпен, әрқайсысына 2, 3 және 4-сыныпқа бейімдеу жолы берілген.
Алты қарапайым қимыл, әрқайсысы 12 секунд.
1–4 сыныпта сергіту сәті әдетте сабақтың 15–25-минутында, жазудан немесе есептен кейін өткізіледі және 1–2 минутқа созылады. Ұзақ әрі жазуы көп сабақта оны екі рет, қысқа-қысқа жасауға болады. Барлық қимыл өз партасының жанында, орнында жасалады: жүгіру мен секіру жоқ, көршіге тимейміз, басты тек ақырын бұрамыз.
Сыныптардың айырмасы — жаттығудың күрделілігінде. 2-сыныпта қимылдар қарапайым әрі баяу, санақ — 8-ге немесе 20-ға дейін, ереже біреу ғана. 3-сыныпта айқас қимылдар (оң шынтақ — сол тізе) мен санаққа байланған ойындар қосылады. 4-сыныпта бір мезгілде екі тапсырма беріледі: екі ереже, қимыл мен санақ қатар, жылдамырақ қарқын.
10 жаттығу
Қамыр илеп, басайық, Кесіп-кесіп жасайық. Қазанға сал — шыжылдап, Қызарады быжылдап. Ыстық, ыстық! — үрлейік, Бауырсақты бөлейік!
Жұдырықпен алақанды басып, қамыр илегендей боламыз, сосын алақанның қырымен екінші алақанға «кесеміз». Қолды алға созып, бауырсақты қазанға саламыз да, саусақтарды жылдам қимылдатамыз — май шыжылдайды. Алақанға үрлеп, қолды алға ұсынып, бауырсақпен бөлісеміз; 3-сыныптан бастап қарқынды жылдамдатамыз.
Ләйлек боп тұр бір аяқта, Тепе-теңдікті сақта! Санаймыз: бір, екі, үш… Енді басқа аяққа — күш!
Қолды белге қоямыз (қажет болса, бір қолмен партаның шетін ұстаймыз), бір тізені көтеріп, бір аяқпен тұрамыз. 2-сыныпта үшке дейін, 3-сыныпта беске дейін, 4-сыныпта сегізге дейін санап, аяқты ауыстырамыз. Әр аяққа 2 рет.
Бір — сол қол мұрынның ұшында, оң қол сол құлақта. Екі — шапалақ! Үш — ауыстырамыз: оң қол мұрында, сол қол оң құлақта. Төрт — шапалақ! 2-сыныпта — 6 рет баяу, 3–4-сыныпта — 10 рет жылдамырақ.
Қолды айқастырып, бір қолмен мұрынның ұшын, екіншісімен қарама-қарсы құлақты ақырын ұстаймыз. Шапалақ соғып, қолды ауыстырамыз. Шатасу — қалыпты нәрсе, баяу қарқынмен қайта бастаймыз.
Қол мен аяқ — айқас, айқас! Шынтақ, тізе — шатаспас! Бір — оң шынтақ, екі — сол, Шапшаң, бірақ абай бол!
Сол тізені көтеріп, оған оң шынтақты жақындатамыз, сосын оң тізе мен сол шынтақ кездеседі. Арқа түзу, тізе белдің деңгейінен аспайды. 2-сыныпта 8 рет баяу, 3–4-сыныпта 12 рет, тақпақтың ырғағымен.
«І» — екі қол тік жоғары. «У» — қол жоғары, екі жаққа қиғаш. «О» — қол бас үстінде дөңгелене қосылады. «Х» — қол кеуде тұсында айқасады. «Т» — бір алақан тік, екіншісі үстінде көлденең. Әр әріпке — бір, екі, үш. Сөздер: «ОТ», «ІТ».
Мұғалім әріпті атайды, оқушылар оны денемен көрсетіп, үшке дейін санағанша қатып тұрады. 2-сыныпта әріптер ретімен беріледі, 3-сыныпта — аралас ретпен, 4-сыныпта мұғалім сөз айтады, оқушылар оның әріптерін кезекпен көрсетеді. Қолды екі жаққа кең жаймаймыз.
2-сынып: 1-ден 20-ға дейін, 5, 10, 15, 20 орнына — шапалақ. 3-сынып: 1-ден 20-ға дейін, үшке бөлінетін сан орнына — шапалақ. 4-сынып: 1-ден 30-ға дейін, үшке бөлінсе — шапалақ, беске бөлінсе — алақанмен тізені қағамыз, 15 бен 30-да — екеуі де.
Сынып дауыстап, бір қарқынмен санайды, ал ережедегі сан келгенде оны айтпай, шапалақ соғады. Бір ойын — бір толық санақ; уақыт болса, жылдамырақ қайталаймыз.
Тыйым: «Қол — басқа!» — қайталамаймыз, қатып тұрамыз. Қол — жоғары! Қол — иыққа! Қол — белге! Шапалақ! Қол — басқа! (қатып тұрамыз) Қол — алға! Қол — иыққа! Қол — басқа! Барлығы 12 команда, әрқайсысына — бір санақ.
Мұғалім команданы айтып, өзі де көрсетеді; тыйым салынған қимыл келгенде оқушылар оны қайталамай, қатып тұрады. 2-сыныпта бір тыйым және баяу қарқын, 3-сыныпта қарқын жылдамырақ, 4-сыныпта екі тыйым қатар беріледі (мысалы, «қол — басқа» және «шапалақ»).
Ескек алып, есеміз, Өзенде біз жүземіз. Толқын соқты — шайқалдық, Алыстан жаға байқадық! Ескек жатыр, қолымыз бос, Жағаға шықтық, сәлем, дос!
Арқаны түзеп отырамыз, екі қолмен ескек ұстағандай кеудеден алға созып, қайта тартамыз. Толқынмен бірге денені оңға-солға ақырын тербетеміз, алақанды маңдайға қойып, сыныптың алыс бұрышына қараймыз. Соңында қолды тізеге қойып, сыныпқа қол бұлғаймыз.
Оң қол басты ақырын қағады, сол қол ішті айнала сипайды: бір, екі… сегіз. Ауыстырамыз! Сол қол басты қағады, оң қол айналдырады: бір, екі… сегіз.
Бір алақанмен басты жеңіл қағамыз, екіншісімен ішті шеңбер бойымен сипаймыз — екі қол бір мезгілде жұмыс істейді. 2-сыныпта алдымен әр қимылды бөлек үйренеміз, 3-сыныпта қосамыз, 4-сыныпта қолды шапалақпен ауыстырамыз.
Гүлді иіскеп, ауа ал — Хош иісі тәтті бал! Шамға үрле — баяу, жай, Жалын сөнбесін, абай!
Тақпақты мұғалім айтады, оқушылар үнсіз тыныс алады: мұрынмен баяу ауа алып (төртке дейін), ауызбен ақырын үрлейміз (алтыға дейін) — ойдағы шамның жалыны сөнбей, тек иілетіндей. Иықты көтермейміз. 4 рет қайталаймыз.
Сергіту сәтін ұмытпайсыз — Тақта өзі еске салады
Bilim Plus Ұстаз кабинетіндегі Тақтада — Барспен бірге жаттығулар, ойындар және сабақ кестесі бойынша еске салу. Тегін.
Қалай өткізу керек
- Бір сергіту сәтіне 2–3 жаттығу алыңыз: біреуі тұрып, біреуі отырып немесе зейінге. Жазудан кейін 1 және 9-жаттығу, ұзақ отырудан кейін — 2, 4, 5, ал сыныпты соңында тыныштандыру үшін 10-жаттығу қолайлы.
- Күрделендіруді бірте-бірте қосыңыз: 2-сыныпта бір ереже және баяу қарқын, 3-сыныпта айқас қимыл мен санақ, 4-сыныпта екі ереже қатар (3, 6, 7, 9-жаттығулар).
- Тақпақты балалар тез жаттайды: аптасына біреуін ауыстырып отырыңыз, ал санақты жүргізуді кезекші оқушыға тапсырыңыз.
- Сергіту кезінде сыныпты желдетіп алуға болады, ал жаттығудан кейін балалар бірнеше секунд тыныш отырсын.
- Дәрігер анықтамасымен босатылған оқушы отырып қол қимылдарын жасайды немесе санақты жүргізеді. Зейін ойындарында ешкім шықпайды, қатеге күлмейміз.
Сергіту сәтінің басқа түрлері
Жиі қойылатын сұрақтар
Чаттағы көмекшіден сұраңыз — бірден жауап береді.
Жаттығулардың өзі ұқсас болуы мүмкін, ал күрделілігі өседі: қарқын, айқас қимылдар, ереже саны. Сыныпқа қарай қалай өзгерту керегі әр жаттығудың сипаттамасында жазылған.