ББЖМ 9-сынып:жаратылыстану — физика, география, химия, биология
9-сыныптың ББЖМ-ындағы жаратылыстану сауаттылығы — 60 минутта 30 тапсырма, 30 минуттан екі блок. 30 минуттан екі блоктағы төрт пән: физика (8 тапсырма) мен география (7), одан кейін химия (8) мен биология (7). Көп тапсырма қысқа кіріспе мәтіннен басталады. Химияда экранда Менделеев кестесі мен ерігіштік кестесі, физикада — көзделген жерде калькулятор.
Сынақ тест — 2026 форматында, «Талдау» үлгісімен: сауаттылықтар блоктарға бөлінген, әр блоктың өз уақыты, алдыңғы блокқа оралу жоқ, арасында 5 минут үзіліс; тапсырмалар үш деңгейде.
Талдау.Аяқ киім табаны мен жер арасындағы тыныштық үйкелісі адамның алға итерілуіне мүмкіндік береді, онсыз біз тайғанап кетер едік. Ал қозғалтқыштағы, ілгектегі, шынжырдағы үйкеліс бөлшектерді тоздырып, энергияны босқа жұмсайды — бұл зиянды үйкеліс.
Сақталу заңдары: импульс, жұмыс, энергия · орта деңгей2-тапсырма / 12
Массасы 40 кг бала шанамен биіктігі 10 м төбеден тыныштық күйден сырғанап түсті, етекте оның жылдамдығы 12 м/с болды ( м/с²). Үйкеліс пен ауаның кедергісі қанша механикалық энергияны ішкі энергияға айналдырды?
Қате · дұрыс жауабы — B
Талдау.Төбенің басында потенциалдық энергия Дж, етекте кинетикалық энергия Дж. Айырма Дж үйкеліс пен ауаның кедергісін жеңуге жұмсалып, ішкі энергияға айналды.
Динамика және статика: табиғаттағы күштер, Ньютон заңдары, үйкеліс, қысым · жоғары деңгей3-тапсырма / 12
Оқушылар ағаш брусокқа жүк қосып, оны үстел бетімен бірқалыпты тартуға қажет күшті динамометрмен өлшеді.
Брусоктың жүкпен бірге салмағы, Н
2
4
6
8
Динамометрдің көрсеткіші, Н
0,6
1,2
1,8
2,4
Енді олар брусокты жанасу ауданы 3 есе кіші бүйір жағына қойып, жалпы салмағын 10 Н етті. Брусокты бірқалыпты тарту үшін динамометр қанша көрсетеді?
Қате · дұрыс жауабы — D
Талдау.Брусок бірқалыпты қозғалғанда тарту күші үйкеліс күшіне тең. Кесте бойынша үйкеліс күші қысым күшіне пропорционал: . Сырғанау үйкелісі жанасу ауданына тәуелді емес, сондықтан бүйір жағында да Н.
Географиялық зерттеулер және зерттеушілер, қазақстандық ғалымдардың үлесі · базалық деңгей4-тапсырма / 12
Орталық Азияға бірнеше экспедиция жасап, табиғатын сипаттаған, сол сапарларда жабайы жылқының ғылымға белгісіз түрін тапқан орыс саяхатшысы кім? Бұл жылқы кейін оның атымен аталды.
Қате · дұрыс жауабы — A
Талдау.Н. М. Пржевальский XIX ғасырдың екінші жартысында Орталық Азияға бірнеше экспедиция жасап, оның табиғатын, өсімдіктері мен жануарларын сипаттады. Ол тапқан жабайы жылқы ғылымда Пржевальский жылқысы деп аталады.
Атмосфера, гидросфера, биосфера, топырақ және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар · орта деңгей5-тапсырма / 12
Құнарлы қара топырақ ең көп қай табиғат зонасында түзіледі және неліктен?
Қате · дұрыс жауабы — D
Талдау.Далада жыл сайын шөптесін өсімдіктердің көп қалдығы түседі, жылы жазда ол қарашірікке айналады, ал жауын-шашын орташа болғандықтан қарашірік шайылмай, топырақта жиналады. Сондықтан қара топырақ дала мен орманды дала зоналарына тән.
Географиялық зерттеулер және зерттеушілер, қазақстандық ғалымдардың үлесі · жоғары деңгей6-тапсырма / 12
Масштабы 1 : 200 000 картада көлдің жағалау сызығының ұзындығы 9 см, ал көлдің ауданы 3 см². Көлдің жағалау сызығының нақты ұзындығы мен нақты ауданы қандай?
Қате · дұрыс жауабы — C
Талдау.Масштаб бойынша картадағы 1 см жерде 2 км. Жағалау сызығы км. Картадағы 1 см² жерде км²-ге сәйкес келеді, сондықтан көлдің ауданы км².
Химиядағы энергетика: жану, отын · базалық деңгей7-тапсырма / 12
Қышқыл жаңбырдың негізгі себебі қандай?
Қате · дұрыс жауабы — B
Талдау.Көмір, мұнай өнімдері жанғанда күкірт диоксиді мен азот оксидтері бөлінеді. Олар ауадағы ылғалмен әрекеттесіп, күкірт және азот қышқылдарын түзеді де, жаңбырмен жерге түседі.
Зат бөлшектері: атом, ион, молекула, формула, зат мөлшері · орта деңгей8-тапсырма / 12
Жұмыртқа қабығы негізінен кальций карбонатынан (CaCO3) тұрады. 10 г таза кальций карбонатында қанша грамм кальций бар?
Қате · дұрыс жауабы — B
Талдау. г/моль, кальцийдің массалық үлесі . Демек 10 г кальций карбонатында г кальций бар.
Химиялық реакциялар: түрлері, теңдеулері, табиғаттағы және ағзадағы реакциялар · жоғары деңгей9-тапсырма / 12
Фотосинтез теңдеуі: 6CO2 + 6H2O → C6H12O6 + 6O2. Бір ағаш тәулігіне шамамен 90 г глюкоза түзеді деп есептеңіз. Осы кезде ағаш қалыпты жағдайда қанша литр оттек бөледі?
Қате · дұрыс жауабы — D
Талдау. г/моль, моль. Теңдеу бойынша 1 моль глюкоза түзілгенде 6 моль оттек бөлінеді, демек моль O2, л.
Ағзалар және қоршаған орта: экожүйе, популяция, ағзалардың өзара қарым-қатынасы · базалық деңгей10-тапсырма / 12
Кене иттің терісіне жабысып, оның қанымен қоректенеді, ал ит әлсіреп, ауруы мүмкін. Бұл қарым-қатынас қалай аталады?
Қате · дұрыс жауабы — B
Талдау.Кене иттің есебінен қоректеніп, пайда көреді (+), ал ит зиян шегеді (–). Бір ағза екіншісінің есебінен тіршілік етіп, оған зиян келтіретін қарым-қатынас — паразиттік.
Молекулалық биология және биохимия: нәруыз, май, көмірсу · орта деңгей11-тапсырма / 12
Дәрігер балаға сүт, ірімшік, айран көбірек ішуді кеңес берді, себебі оның ағзасында кальций жетіспейді. Кальций жетіспегенде не болуы мүмкін?
Қате · дұрыс жауабы — C
Талдау.Кальций — сүйек пен тістің негізгі құрамдас бөлігі. Ол жетіспегенде сүйектер мен тістер нашар дамып, мортсынады; сүт тағамдарында кальций көп.
Тіршілік процестері: қоректену және асқорыту, тыныс алу, қан айналым, ферменттер · жоғары деңгей12-тапсырма / 12
Әлия сүт ішкеннен кейін іші кебеді, ауырады. Ал айран ішкенде (оның лактозасының көбі ашу кезінде сүт қышқылына айналған) және лактозасыз сүт ішкенде (ол кәдімгі сүттен тек лактозаның жоқтығымен ерекшеленеді) мұндай белгілер болмайды. Үш байқауды да түсіндіретін тұжырым қайсы?
Қате · дұрыс жауабы — C
Талдау.Белгілер тек лактозасы бар тағамнан болады: лактозасыз сүт пен лактозасы аз айраннан болмайды. Лактаза аз болса, лактоза глюкоза мен галактозаға ыдырамай, ішекте бактериялар оны ашытып, газ түзеді. Нәруыз бен май лактозасыз сүтте де бар, ал сүт қышқылы айранда көп, сондықтан олар себеп бола алмайды.
Жиі кездесетін қателер
МОДО-2024 есебі бойынша физикада графиктер бойынша кинематика, сақталу заңдары мен жылу мөлшері, химияда зат бөлшектері, реакция заңдылықтары мен энергетика «қиын».
60 минутта 30 тапсырма: физика 8 мен география 7, химия 8 мен биология 7.
Деңгейлер қандай?
A — базалық, B — орта, C — жоғары. Әр деңгейдің тапсырма саны нұсқада тұрақты.
Калькулятор бола ма?
Математика мен физикада — тек ол көзделген тапсырмаларда, экранда. Химияда — Менделеев және ерігіштік кестелері.
ББЖМ 9-сыныпСынақ тест — 2026 форматында, «Талдау» үлгісімен: сауаттылықтар блоктарға бөлінген, әр блоктың өз уақыты, алдыңғы блокқа оралу жоқ, арасында 5 минут үзіліс; тапсырмалар үш деңгейде.