Рефлексия — сабақ соңындағы 1–5 минуттық кезең: оқушы не білгенін, не қиын болғанын және оқу мақсатына жеткенін өзі бағалайды. Төменде 25 әдіс: әрқайсысының суреті, өткізу қадамдары, сыныбы мен уақыты. 12 әдісті Bilim Plus Ұстаз-да тақтаға бір батырмамен шығаруға болады.
Ең жылдам әдіс: үш түс арқылы әр оқушының тақырыпты қаншалықты түсінгені бір минутта көрінеді.
Оқушы төрт бет-әлпеттің бірін таңдап, сабақтан кейінгі көңіл-күйін көрсетеді — эмоционалдық рефлексия.
Төрт саты: «әлі түсінбедім», «көмекпен орындаймын», «өзім орындаймын», «басқаға түсіндіре аламын».
Оқушы сабақ мақсатына қаншалықты жеткенін 1-ден 5-ке дейін бағалайды; тақтада оқу мақсатының коды тұрады.
Әр оқушы сабақты бір сөзбен сипаттайды, жауаптардан тақтада сөз бұлты жиналады.
Нысанада үш бағыт бар — түсіндім, белсенді болдым, қызықты болды; оқушы әрқайсысына 1-ден 5-ке дейін қояды.
Әр саусаққа бір сұрақ: ұнады, білдім, қиын болды, көңіл-күйім, жетпеді.
Оқушы өзінің екі жетістігін және келесіде нені жақсартатынын жазады. Өзара бағалауға да қолайлы.
3 білгенім, 2 қызықты нәрсе, 1 сұрағым — мазмұндық рефлексияның ең кең тараған түрі.
Оқушы дайын сөйлем басын аяқтайды: «Бүгін мен білдім…», «Маған қиын болды…», «Енді мен … аламын».
Не алып кетемін (қапшық), нені әлі ойлану керек (ет тартқыш), не керек болмады (себет).
Сабақтан шығар алдында оқушы басты сұраққа қысқа жауап береді — мұғалім кім тақырыпты меңгергенін бірден көреді.
Тақтадағы картада бірнеше арал бар, әрқайсысы бір күйдің атымен; оқушы өзі «қонған» аралды белгілейді.
Ұлттық ойынға негізделген әдіс: асықтың әр тұрысына (алшы, тәйкі, бүк, шік) мұғалім алдын ала бір мағына береді.
Оқушы сабақ туралы «пост» жасайды: сурет салады, қысқа жазба мен хэштегтер қосады. Телефон керек емес.
Үш қабатты пирамида: төменгі қабат — не білдім, ортасы — не түсіндім, жоғарғысы — қайда қолдана аламын.
Оқушы досына не ата-анасына сабақ туралы қысқа хабарлама жазады — таңба саны шектеулі.
Үш баған: сабақта не ұнады, не ұнамады немесе қиын болды, не қызықты болды.
Кесте сабақ басында басталып, соңында аяқталады: бұрын не білдім, не білгім келеді, не білдім.
Ешқандай құралсыз: бас бармақ жоғары — түсіндім, жанына — жартылай, төмен — түсінбедім.
Оқушылар тақтадағы ағашқа түрлі түсті алма не жапырақ іледі — әр түстің өз мағынасы бар.
Бес жолдық өлең: тақырып (1 зат есім), 2 сын есім, 3 етістік, 4 сөзден тұратын сөйлем, 1 синоним.
Сынып бойымен «микрофон» беріледі, әр оқушы бір сөйлем айтады. Микрофон орнына кез келген зат жарайды.
Оқушы тапсырманың дескрипторларына қарап, қайсысын орындағанын өзі белгілейді — критериалды бағалаудың тәсілі.
Оқушы саусақпен 0-ден 5-ке дейін көрсетеді: жұдырық — мүлде түсінбедім, бес саусақ — басқаға түсіндіре аламын.
Рефлексия — оқушының өз оқуына сырттан қарауы: бүгін не білдім, не қиын болды, мақсатқа жеттім бе, келесіде не істеймін. Мұғалім үшін бұл — сабақ қалай өткенін бірден көрсететін қысқа тексеру: кім тақырыпты түсінді, кімге қайталау керек, қай тапсырма қиын болды.
Рефлексия сабақты бақылау парағында бар (№ 83 бұйрықтың 14-қосымшасы): «Бағалау» бөлімінде «рефлексия мақсатқа сәйкес, дағдыларды дамыту жоспарланады» деген индикатор тұр, ал «Рефлексия» бөлімі сабақты оқушылардың мақсатқа жетуі бойынша бағалауды сұрайды. Сондықтан ашық сабақта рефлексия міндетті кезең.
Әдістер көбіне үш түрге бөлінеді. Біреуін таңдап, апта бойы ауыстырып отырсаңыз, оқушыларға жалықтырмайды.
Кері байланыс — оқушыға сырттан берілетін пікір: мұғалім не сыныптас жұмыстың не жақсы шыққанын және нені түзету керегін айтады. Рефлексия — оқушының өзіне қойған сұрағы. Екеуі бірін-бірі толықтырады: «Екі жұлдыз, бір тілек» өзара бағалауда кері байланыс, ал өз жұмысына жазылғанда — рефлексия.
Сабақ соңындағы рефлексияның нәтижесі де мұғалімге кері байланыс: «Бағдаршамда» қызыл көп болса, тақырыпты келесі сабақта басқаша түсіндіру керек.
Кесте — бағдар ғана: «Бағдаршам» мен «Бас бармақ» кез келген сыныпта жүреді, ал 4-сыныптың күшті тобы 3-2-1-ді де жақсы орындайды.
| Сынып | Жақсы жүретін әдістер | Уақыт |
|---|---|---|
| 1–4 | Бағдаршам, Көңіл-күй, Аралдар, Асық, Білім ағашы, Бас бармақ | 1–3 мин |
| 5–9 | 3-2-1, Бес саусақ, Табыс баспалдағы, Плюс · Минус · Қызықты, СМС, Пирамида | 2–4 мин |
| 10–11 | Шығу билеті, Синквейн, Дескриптор бойынша бағалау, Білемін · Білгім келеді · Білдім | 3–5 мин |
Bilim Plus Ұстаз кабинетінде 12 рефлексия үлгісі бар: Бағдаршам, Көңіл-күй, Табыс баспалдағы, Мақсатқа жеттім бе?, Бір сөзбен, Нысана, Бес саусақ, Екі жұлдыз бір тілек, 3-2-1, Аяқталмаған сөйлем, Қапшық · Ет тартқыш · Себет, Шығу билеті. Мұғалім үлгіні «Тақтаға» батырмасымен проекторға шығарады.
Оқушылар телефоннан QR арқылы жауап береді — тіркелусіз және аты-жөнсіз. Телефон жоқ сыныпта оқушылар тақтаға шығып, жауабын басады. Жауаптар келген сайын қорытынды тақтада бірден көрінеді, ал сабақ пен сынып белгіленсе, кабинетте сыныптың динамикасы сақталады. Өрісі бар үлгілерді карточка етіп басып шығаруға болады.
Тақта күнінде рефлексияны сабақтың соңына қарай өзі ұсына алады — мұғалім уақытын баптайды. «Шығу билетіне» өз сұрағыңызды жазасыз, ал «Мақсатқа жеттім бе?» сабақтың оқу мақсатының кодын көрсетеді.
Кез келген әдіс үш сұрақтың біріне жауап береді: не білдім, қалай жұмыс істедім, көңіл-күйім қандай. Сұрақты таңдап, оған түсінікті форма беріңіз — түс, саты, сурет, сөйлем басы, сан. Мысалы, «Бағдаршамның» орнына пән тақырыбына жақын үш сурет алуға болады: географияда — үш құрлық, тарихта — үш дәуір.
Әдіс сабақтың мақсатымен байланысты болсын: мақсат «есептің шешу жолын түсіндіре алады» болса, «Табыс баспалдағының» жоғарғы сатысы дәл соны сұрайды.
Сабақтан кейін мұғалім де өз сабағын талдайды: мақсатқа қанша оқушы жетті, қай кезең созылып кетті, келесі сабақта не өзгеріс енгізіледі. Бақылау парағының соңғы бөлімі дәл осыны сұрайды: сабақты оқушылардың мақсатқа жетуі бойынша бағалау және тәжірибені дамытудың нақты әрекеттері.
Bilim Plus Ұстаз: 12 үлгі тақтада, жауап телефоннан не тақтаны басып, қорытынды бірден. Тіркелу тегін, карта керек емес.
Чаттағы көмекшіден сұраңыз — бірден жауап береді.
Көбіне сабақ соңында, 1–5 минут. Ұзақ тақырыпта не жұмыс кезеңдерінің арасында қысқа тексеру ретінде ортасында да өткізуге болады — мысалы, «Бағдаршам» не «Бас бармақ».
Үш түрі бар: эмоционалдық (көңіл-күй), мазмұндық (не білдім, не түсінбедім) және іс-әрекет рефлексиясы (қалай жұмыс істедім, мақсатқа жеттім бе). Бұл беттегі әр әдістің түрі «Рефлексияның түрлері» бөлімінде көрсетілген.
Құралы аз, жылдам әдістер: Бағдаршам, Көңіл-күй, Аралдар, Асық, Білім ағашы, Бас бармақ. Жазуы көп әдістерді ауызша өткізген дұрыс.
Иә. Әр әдістің қасында қай құралмен өткізілетіні жазылған: «қағаз», «құралсыз» не «тақтаны басу». Bilim Plus Ұстаз-да да оқушылар телефонсыз, тақтаға шығып жауап бере алады.
Жоқ. Кері байланыс — мұғалімнің не сыныптастың оқушыға берген пікірі, рефлексия — оқушының өз оқуын өзі бағалауы. Ашық сабақта екеуі де бақылау парағында бағаланады.
Бұл беттегі барлық әдіс пен сипаттама тегін. Bilim Plus Ұстаз кабинетінде тақтаға шығару да тегін, карта керек емес.
