PIRLS, TIMSS және PISA: бұл не және қалай дайындалу керек
PIRLS, TIMSS және PISA — білім сапасының халықаралық зерттеулері. Іріктелген мектептердің оқушылары компьютерде тест жазады, оған баға қойылмайды: нәтижесі бойынша елдерді салыстырады. Қазақстанда оларды «Талдау» орталығы өткізеді. 2026 жылғы қыркүйекте PISA-2025 нәтижелері шықты, 2026–2027 жылдары PIRLS пен TIMSS өтуде.
PIRLS (Progress in International Reading Literacy Study) — 4-сынып оқушыларының оқу сауаттылығын зерттеу, оны 5 жылда бір рет IEA — Оқу жетістіктерін бағалаудың халықаралық қауымдастығы өткізеді. Оқушы көркем және ақпараттық мәтіндерді оқып, сұрақтарға жауап береді: тура айтылғанды табу, қорытынды жасау, ойды түсіндіру, мәтіннің құрылысын бағалау.
504PIRLS-2021, балл (шкала ортасы — 500)
−322016 жылмен салыстырғанда
8 800+оқушы, 219 мектеп — PIRLS-2026
2027желтоқсан — PIRLS-2026 нәтижесі
PIRLS-2021 және PIRLS-2026 туралы толығырақ
PIRLS-2021-де Қазақстан 504 балл жинады (шкала ортасы — 500), бұл 2016 жылдан 32 балл төмен. PIRLS-2026-ға Қазақстан қатысады: тестілеу 2026 жылғы 1 сәуірден 15 мамырға дейін компьютерде өтті, оған 219 мектептің 4-сыныптарынан 8 800-ден астам оқушы қатысты. Нәтижесін IEA 2027 жылғы желтоқсанда жариялайды.
TIMSS — математика мен жаратылыстану, 4 және 8-сынып
TIMSS (Trends in International Mathematics and Science Study) — 4 және 8-сыныптардағы математика мен жаратылыстану бойынша IEA зерттеуі, 4 жылда бір рет. Тапсырмалар мектеп бағдарламасы бойынша: білу, қолдану және пайымдау.
TIMSS
4-сынып, математика
4-сынып, жаратылыстану
8-сынып, математика
8-сынып, жаратылыстану
2019
512
494
488
478
2023
487
467
454
443
TIMSS-2023 нәтижелерін IEA 2024 жылғы 4 желтоқсанда жариялады; төмендеуді министрлік пандемиямен және алғашқы компьютерлік форматпен түсіндірді. TIMSS-2027-ге Қазақстан қатысады: 2026 жылдың көктемінде 10 өңірдің 35 мектебінде сынақ өтті, Қазақстандағы негізгі кезең — 2027 жылғы сәуір–мамыр, нәтижесі — 2028 жылы.
PISA — 15 жастағылар: PISA-2025-тегі Қазақстан нәтижелері
PISA — ЭЫДҰ зерттеуі: 15 жастағылардың білімін өмірлік жағдайларда қалай қолданатынын тексереді. 2025 жылдан бастап 4 жылда бір рет өтеді. PISA-2025-те басты сала жаратылыстану болды, барлық ел алғаш рет «Цифрлық әлемде оқу» саласын жазды. Тест 2025 жылғы сәуір–мамырда өтті: Қазақстанда — 643 білім беру ұйымының 22 680 оқушысы, барлығы — 91 ел мен аумақ.
PISA — ЭЫДҰ зерттеуі: 15 жастағылардың білімін өмірлік жағдайларда қалай қолданатынын тексереді. 2025 жылдан бастап 4 жылда бір рет өтеді. PISA-2025-те басты сала жаратылыстану болды, барлық ел алғаш рет «Цифрлық әлемде оқу» саласын жазды. Тест 2025 жылғы сәуір–мамырда өтті: Қазақстанда — 643 білім беру ұйымының 22 680 оқушысы, барлығы — 91 ел мен аумақ.
Жаратылыстану
420 / 482Қазақстан, 2022: 423
Оқу
385 / 461Қазақстан, 2022: 386
Математика
414 / 463Қазақстан, 2022: 425
Цифрлық әлемде оқу
449 / 500
Қазақстан, 2025ЭЫДҰ орташасыҚазақстан, 2022шкала 300-ден басталады
ЭЫДҰ бағасы бойынша тек математика нәтижесі айтарлықтай өзгерді (−12 балл); жаратылыстану мен оқудан Қазақстан 2022 жылғы деңгейде қалды. Үш саланың бәрінде базалық деңгейден төмен — оқушылардың 41,1 %-ы, кем дегенде бір салада ең жоғары 5–6-деңгейде — 1,4 %. Нәтижелерді ЭЫДҰ 2026 жылғы 9 қыркүйекте, «Талдау» 10 қыркүйекте жариялады. Келесі цикл — PISA-2029.
Қазақстанда кім және қашан жазады
Үш зерттеудің ұлттық үйлестірушісі — «Ахмет Байтұрсынұлы атындағы «Талдау» білім беруді зерттеу және бағалау ұлттық орталығы» АҚ (бұрынғы Ақпараттық-талдау орталығы). Мектептер мен оқушылар зерттеу ережесі бойынша кездейсоқ іріктеледі, мектеп «өз жылына» алдын ала дайындала алмайды.
Зерттеу
Кім жазады
Соңғы цикл
Келесі
PIRLS
4-сынып
2026: тест 2026 жылғы сәуір–мамыр, нәтиже — 2027 жылғы желтоқсан
IEA кестесі бойынша
TIMSS
4 және 8-сынып
2023: нәтиже — 2024 жылғы желтоқсан
2027: тест 2027 жылғы сәуір–мамыр, нәтиже — 2028
PISA
15 жас
2025: нәтиже — 2026 жылғы қыркүйек
2029
Мектептердегі тестілеудің нақты күндерін «Талдау» мен білім басқармалары хабарлайды; оларды taldau.edu.kz сайтынан тексеріңіз.
МОДО-ға несімен ұқсас
МОДО (ББЖМ) — «Талдау»-дың 4 және 9-сыныптарға арналған ұлттық мониторингі, ол осы зерттеулер үлгісімен құрылған: сол үш сауаттылық (оқу, математика, жаратылыстану), өмірлік жағдайларға арналған тапсырмалар, компьютерлік тест, орташасы 500 болатын шкала және оқушыға баға жоқ. Сондықтан PIRLS пен TIMSS-қа ең жақсы дайындық — МОДО-ға керек дағдылар: екі мәтінді оқып салыстыру, кесте мен диаграммасы бар есептер, тәжірибені түсіндіру.
Байқап көріңіз: PIRLS пен TIMSS үлгісіндегі тапсырмалар
Зерттеулер үлгісіндегі өз тапсырмаларымыз — жарияланған жинақтардан емес. Жауапты басыңыз — талдауы ашылады.
0/ 4 ұпай
Оқу · PIRLS үлгісінде1-тапсырма / 4
Көктемде Дана атасымен бірге қараторғайға үйшік құрастырды. Атасы кіретін тесікті дөңгелек әрі шағын жасау керек екенін айтты: қараторғайдың басынан сәл ғана кең болсын, әйтпесе үйшікке қарға кіріп алады. Дана үйшікті кәрі қарағашқа ілді. Екі апта бойы оған ешкім ұшып келмеді, Дана құстарға үйшік ұнамаған екен деп ойлады. Ал сенбі күні таңертең қарағаштан қатты ысқырық естілді: үйшіктің төбесінде қараторғай отырып, қауырсынын тазалап жатыр екен.
Үйшіктің кіретін тесігін неге шағын жасады?
Қате · дұрыс жауабы — A
Талдау.Жауап мәтінде тура айтылған: атасы әйтпесе үйшікке қарға кіріп алатынын түсіндіреді. Бұл — анық айтылған ақпаратты табуға арналған тапсырма, PIRLS-тегі оқудың ең қарапайым үдерісі.
Оқу · PIRLS үлгісінде2-тапсырма / 4
Көктемде Дана атасымен бірге қараторғайға үйшік құрастырды. Атасы кіретін тесікті дөңгелек әрі шағын жасау керек екенін айтты: қараторғайдың басынан сәл ғана кең болсын, әйтпесе үйшікке қарға кіріп алады. Дана үйшікті кәрі қарағашқа ілді. Екі апта бойы оған ешкім ұшып келмеді, Дана құстарға үйшік ұнамаған екен деп ойлады. Ал сенбі күні таңертең қарағаштан қатты ысқырық естілді: үйшіктің төбесінде қараторғай отырып, қауырсынын тазалап жатыр екен.
Сенбі күні таңертең Дана не сезінді? Ең дәл жауапты таңдаңыз.
Қате · дұрыс жауабы — A
Талдау.Кейіпкердің сезімі мәтінде аталмаған, оны қорытынды жасап табу керек: Дана үйшік құстарға ұнамады деп ойлаған, кейін төбесінде қараторғайды көрді. Мұндай сұрақтар PIRLS-тегі оқудың екінші үдерісін — қорытынды жасауды тексереді.
Математика · TIMSS үлгісінде, 4-сынып3-тапсырма / 4
Сыныпта 28 оқушы бар. Олардың жартысы робототехника үйірмесіне, ал бүкіл сыныптың төрттен бірі шахмат үйірмесіне барады. Басқа үйірме жоқ, екеуіне бірдей ешкім бармайды. Неше оқушы ешбір үйірмеге бармайды?
Қате · дұрыс жауабы — A
Талдау.28-дің жартысы — робототехникада 14 оқушы, 28-дің төрттен бірі — шахматта 7 оқушы. Барлығы 14 + 7 = 21, демек үйірмеге бармайтындар 28 − 21 = 7. 21 деген жауап — жиі кездесетін қате: бұл үйірмеге баратындар.
Арман бірдей мұз кесектерін үш тәрелкеге салды: күнге, көлеңкеге және тоңазытқышқа. Ол, бәлкім, нені білгісі келеді?
Қате · дұрыс жауабы — A
Талдау.Кесектер бірдей, тек орны — демек, температура өзгереді. Тәжірибе осылай құрылады: бір шартты өзгертіп, нәтижеге қарайды. TIMSS тек білімді емес, зерттеудің қалай құрылатынын түсінуді де тексереді.
Жиі қойылатын сұрақтар
PIRLS деген не?
4-сынып оқушыларының оқу сауаттылығын халықаралық зерттеу, оны 5 жылда бір рет IEA өткізеді. Қазақстанда — «Талдау» орталығы.
TIMSS деген не?
4 және 8-сыныптардағы математика мен жаратылыстану бойынша IEA зерттеуі, 4 жылда бір рет. Қазақстанның соңғы нәтижелері — TIMSS-2023, келесі цикл — 2027.
PISA деген не?
ЭЫДҰ зерттеуі: 15 жастағылар оқу, математика және жаратылыстану білімін өмірлік жағдайларда қалай қолданады. 2025 жылдан бастап — 4 жылда бір рет.
PISA-2025-те Қазақстанның нәтижесі қандай?
Жаратылыстану — 420 балл, оқу — 385, математика — 414, «Цифрлық әлемде оқу» — 449. ЭЫДҰ орташасы — 482, 461, 463 және 500.
PIRLS, TIMSS және PISA оқушының бағасына әсер ете ме?
Жоқ. Оқушыға баға қойылмайды, нәтижелер ел бойынша салыстырылады.
Зерттеуге қалай қатысуға болады?
Өз бетіңізше қатыса алмайсыз: мектептер мен оқушылар зерттеу ережесі бойынша кездейсоқ іріктеледі.
PIRLS-2026 нәтижесі қашан шығады?
IEA кестесі бойынша — 2027 жылғы желтоқсанда.
4-сыныптың оқу сауаттылығыМОДО форматындағы мәтіндер мен сұрақтар — PIRLS-ке ең жақыны
