ҚМЖ — қысқа мерзімді (сабақ) жоспары — мұғалімнің міндетті құжаты: № 130 бұйрық бойынша барлық пән педагогтері оны күн сайын, сабақ кестесіне сәйкес, қағазда немесе электрондық түрде (Word не PDF) жүргізеді. ҚМЖ нысанын да осы бұйрық бекіткен: тақырып пен мақсаттар жазылатын бас бөлім және бес бағаннан тұратын «Сабақтың барысы» кестесі. Төменде — нысанның барлық бөлімі ретімен, әрқайсысын қалай толтыру керегі және жиі кететін қателер.
№ 130 бұйрықта не айтылған
Толық атауы — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2020 жылғы 6 сәуірдегі № 130 бұйрығы, «…педагогтері жүргізу үшін міндетті құжаттардың тізбесін және олардың нысандарын бекіту туралы». Мектептерге оның 3-қосымшасы қатысты — орта білім беру ұйымдары педагогтерінің міндетті құжаттар тізбесі. Оған соңғы өзгерістер Оқу-ағарту министрінің 2026 жылғы 15 шілдедегі № 194-НҚ бұйрығымен енгізілді.
3-қосымшаның 1-тармағы бойынша барлық оқу пәндерінің педагогтері:
- күн сайын сабақ кестесіне сәйкес сынып журналын және қысқа мерзімді (сабақ) жоспарды жүргізеді — қағаз немесе электрондық Word не PDF форматында;
- оқу жылы басталғанға дейін бір рет пәндер бойынша орта мерзімді (күнтізбелік-тақырыптық) жоспарды — ҚТЖ (орысша КТП) — және тәлімгерлік жоспарды әзірлейді;
- тоқсан қорытындысы бойынша БЖБ мен ТЖБ нәтижелерін талдайды, талдау автоматтандырылған цифрлық жүйеден автоматты түрде қалыптасады.
Артық жұмысты азайтатын тағы екі норма:
- құжаттар қағаз немесе электрондық форматта толтырылады; электрондық форматта толтырылса, қағаз нұсқа талап етілмейді;
- құжаттар электрондық жүйеде жүргізілгенде электрондық цифрлық қолтаңба мөр мен қолға теңестіріледі.
Орысша бұл құжат «краткосрочный (поурочный) план» деп аталады, қысқасы — КСП.
ҚМЖ нысаны: бөлімдері ретімен
Бұйрықтағы нысан жоғарыдан төмен қарай осылай:
| № | Нысан бөлімі | Не жазылады |
|---|---|---|
| 1 | Білім беру ұйымының атауы | мектептің толық атауы — тақырыптың үстінде |
| 2 | «Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары» және сабақтың тақырыбы | атауы, астында — тақырып |
| 3 | Бөлім | бағдарламадағы бөлім немесе ауыспалы тақырып |
| 4 | Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты (болған жағдайда) | өзіңіздің аты-жөніңіз |
| 5 | Күні | сабақ өтетін күн |
| 6 | Сынып · Қатысушылар саны · Қатыспағандар саны | бір жолда үш өріс |
| 7 | Сабақтың тақырыбы | ҚТЖ-дағыдай |
| 8 | Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары | үлгілік бағдарламадағы мақсаттардың коды мен мәтіні |
| 9 | Сабақтың мақсаты | осы сабақта оқушылар неге қол жеткізеді |
| 10 | Сабақтың барысы | кесте: сабақтың кезеңі / уақыт, педагогтің әрекеті, оқушының әрекеті, бағалау, ресурстар |
Нысанның астында екі ескерту бар. Біріншісі: сабақ жоспарының аталған тармақтары міндетті, ал кәсіптік қызметті ұйымдастырудың тәсілдері мен нысандарын педагог өзі таңдайды — «Педагог мәртебесі туралы» Заңның 7-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес, мемлекеттік стандарт (№ 348 бұйрық) талаптары сақталған жағдайда. Екіншісі: сыныпта мүмкіндігі шектеулі оқушылар болса, әдістемелік бірлестіктер мақұлдаған жеке бағдарламаларды бейімдеу және жүзеге асыру бойынша әрекет жоспарда қарастырылады.
Әр бөлімді қалай толтыру керек
Бас бөлім: мектеп, бөлім, педагог, күні, сынып
Мектептің атауы толық жазылады — ол «Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары» деген атаудың үстінде тұрады. Бөлім — сабақ қатысты бөлімнің немесе ауыспалы тақырыптың атауы; оны өз ҚТЖ-ңыздың «Бөлім/Ауыспалы тақырыптар» бағанынан аласыз, ал ҚТЖ — үлгілік оқу бағдарламасының ұзақ мерзімді жоспарынан. Күні — сабақ кестесі бойынша сабақ өтетін күн. Сынып жолында үш өріс бар: сынып (литерімен), қатысқан және қатыспаған оқушылар саны. Соңғы екі сан сабақ күні толтырылады — оны алдын ала ешкім білмейді, сондықтан алдын ала басып шығарылған жоспарда бұл өрістердің бос тұруы қалыпты.
Сабақтың тақырыбы
Тақырып екі рет жазылады: нысан атауының астында және кестенің жеке жолында. Ол ҚТЖ-дағы тақырыппен сәйкес келуі керек — сол бұйрықтағы ҚТЖ нысанында «Бөлім / Ауыспалы тақырыптар», «Сабақтың тақырыбы», «Оқу мақсаттары», «Сағат саны», «Мерзімі» және «Ескерту» бағандары бар. Тақырып бірнеше сабаққа созылса, әр сабақтың ҚМЖ-сында тақырып сол қалпы қалады, ал сабақтың мақсаты әр сабақта өзгеше болады.
Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары
Бұл жолға үлгілік оқу бағдарламасындағы (№ 399 бұйрық) мақсаттар кодымен және сөзбе-сөз көшіріледі. Көп пәнде код төрт саннан тұрады, мысалы «7.2.1.5»: бірінші сан — сынып. Мақсаттар бағдарламаның ұзақ мерзімді жоспарынан алынады: тоқсан → бөлім → тақырып → мақсаттар. Бір сабақта әдетте бір-екі мақсатпен жұмыс істейді; тақырып бірнеше сабаққа созылса, бір мақсат қатарынан бірнеше ҚМЖ-да тұруы мүмкін.
Әр сыныптың, пәннің және тоқсанның мақсаттары кодтарымен ҚМЖ — тақырыптар мен оқу мақсаттары бетінде жинақталған: сынып пен пәнді таңдап, тақырыпты табыңыз — мақсаттар кодымен оның астында тұр.
Сабақтың мақсаты
Сабақтың мақсаты — оқыту мақсатының бір сабаққа лайықталған түрі: сабақтың соңында оқушылар нақты не істей алады. Оны көзбен көріп, тексеруге болатын әрекетпен жазыңыз: «атайды…», «шығарады…», «салыстырады…», «түсіндіреді…». Нысан сабақтың мақсатын деңгейге бөлуді талап етпейді, бірақ оны жиі осылай жазады: «Барлық оқушылар: …», «Көпшілік оқушылар: …» — бұл әр деңгейге тапсырма жоспарлауға көмектеседі.
Сабақтың барысы: бес баған
ҚМЖ-ның негізгі бөлігі — бес бағанды кесте.
- Сабақтың кезеңі / уақыт. Сабақтың басы, ортасы және соңы; әр кезеңнің минуты. Кезеңдерді көбіне «Қызығушылықты ояту — Мағынаны ашу — Ой толғаныс» деп атайды. Минуттардың қосындысы сабақтың ұзақтығына тең болуы керек.
- Педагогтің әрекеті. Кезеңде мұғалім не істейді: қандай тапсырма береді, сынып қандай әдіспен жұмыс істейді, топқа немесе жұпқа қалай бөледі. Тапсырманың мәтінін осы бағанға жазу ыңғайлы.
- Оқушының әрекеті. Оқушылар не істейді: оқиды, есеп шығарады, жұпта талқылайды, сөйлейді, жазады. Бұл баған педагогтің әрекетін басқа сөзбен қайталамауы керек.
- Бағалау. Мақсатқа жеткенін мұғалім қалай біледі: тапсырманың бағалау критерийлері мен дескрипторлары, қалыптастырушы бағалау тәсілі, кері байланыс. Сабақтағы бағалау — қалыптастырушы бағалау, бағалау қағидалары (№ 125 бұйрық) бойынша.
- Ресурстар. Оқулық пен беті, үлестірме материал, презентация, видео, құрал-жабдық, сілтемелер — кезеңге керектің бәрі.
Үй тапсырмасын кестенің соңғы жолына жазу ыңғайлы, ал ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға арналған бейімдеуді кестенің астына жеке жолмен сипаттаңыз: тапсырманың жеңілдетілген нұсқасы, тірек сызба, көбірек уақыт, серіктеспен жұмыс.
Нысанда не жоқ
Мектептерде таралған көп ҚМЖ үлгісінде «Бағалау критерийлері», «Тілдік мақсаттар», «Ойлау дағдыларының деңгейі», «Құндылықтарға баулу» деген жолдар бар. № 130 бұйрықтың қолданыстағы нысанында бұл жолдар жоқ. Мектеп оларды ішкі талап ретінде сұрауы мүмкін, бірақ бұл — бұйрықтың емес, мектептің шешімі. Бағалау критерийлері жоғалып кеткен жоқ: олар сабақ барысындағы «Бағалау» бағанына — нақты тапсырмалардың жанына көшті.
Жиі кететін қателер
- Оқыту мақсаты кодсыз немесе басқа сыныптың бағдарламасынан. Мақсат дәл осы сынып пен пәннің үлгілік бағдарламасынан, сөзбе-сөз және кодымен алынуы керек.
- Сабақтың мақсаты оқыту мақсатының көшірмесі. Оқыту мақсаты бөлімге арналған, бірнеше сабаққа созылуы мүмкін; сабақтың мақсаты — бүгін қол жеткізетін нәтиже.
- Тақырып ҚТЖ-мен сәйкес келмейді. ҚМЖ ҚТЖ-ның жалғасы: тақырыптар әртүрлі болса, құжаттар бір-біріне қайшы келеді.
- Кезеңдердің уақыты сәйкес келмейді. Кезеңдердің минуттары қосылғанда сабақтың ұзақтығы шығуы керек; «0 минуттық» кезең не «сабақтың соңы — 20 минут» сұрақ туғызады.
- «Бағалау» бағаны бос. «Мадақтау» немесе «баға қою» — бағалау емес; тапсырманың критерийі не дескрипторы және кері байланыс тәсілі керек.
- Оқушының әрекеті педагогтің әрекетін қайталайды. Бүкіл сабаққа «мұғалім түсіндіреді — оқушылар тыңдайды» деп жазылса, оқушылардың өз жұмысы жоқ деген сөз.
- Мүмкіндігі шектеулі оқушыларға бейімдеу жоқ. Сыныпта ондай оқушылар болса, нысанның ескертуі бейімдеу әрекетін қарастыруды талап етеді.
- Артық қағаз. Мектеп ҚМЖ-ны электрондық жүйеде жүргізсе, оны басып шығару міндетті емес — бұл бұйрықта тікелей жазылған.
ҚМЖ, ҚТЖ және бағдарлама қалай байланысқан
Тізбек мынадай: үлгілік оқу бағдарламасы (№ 399 бұйрық) ұзақ мерзімді жоспарды береді — тоқсандар, бөлімдер, тақырыптар және кодымен мақсаттар. Мұғалім оқу жылына дейін соның негізінде ҚТЖ құрады: әр сабақтың тақырыбы, мақсаттары, сағаты мен мерзімі. ҚТЖ-дағы бір сабақтың жолы ҚМЖ-ға айналады: сол бөлім, тақырып және оқыту мақсаттары, оған қоса сабақтың мақсаты мен сабақтың барысы.
Демек ҚТЖ дұрыс құрылса, ҚМЖ-ның бас бөлімінің жартысы дайын: бөлім, тақырып және мақсаттар одан өзгеріссіз көшіріледі.
ҚМЖ-ны тезірек қалай жазуға болады
- Тақырыптар мен мақсаттар. ҚМЖ — сынып пен пән бойынша бетінде 1–11 сыныптың әр тоқсанының тақырыптары және үлгілік бағдарлама бойынша кодымен оқу мақсаттары бар. «Бөлім», «Сабақтың тақырыбы» және «Оқыту мақсаттары» жолдары осы жерден алынады.
- Нысан бойынша дайын жоспар. Bilim Plus Ұстаз мұғалім кабинетіндегі ҚМЖ генераторы № 130 бұйрықтың нысанын толық толтырады: бас бөлім, кодымен оқыту мақсаттары, деңгейлерге бөлінген сабақ мақсаты, кезеңдер бойынша сабақ барысы — тапсырмаларымен, дескрипторларымен және ресурстарымен, үй тапсырмасы және ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға бейімдеу. Жоспар Word пен PDF-ке қазақ немесе орыс тілінде жүктеледі; тіркелу тегін.
Дереккөздер: ҚР Білім және ғылым министрінің 06.04.2020 № 130 бұйрығы, 3-қосымша және қысқа мерзімді (сабақ) жоспарының нысаны (15.07.2026 № 194-НҚ өзгерістерімен); үлгілік оқу бағдарламалары (№ 399 бұйрық); бағалау қағидалары (№ 125 бұйрық); «Педагог мәртебесі туралы» ҚР Заңы, 7-бап.
