AIT деген не
AIT (Admission Insight Test) — Ұлттық тестілеу орталығы (ҰТО) америкалық ETS ұйымымен бірге әзірлеп жатқан ЖОО-ға түсу емтиханы. ETS — TOEFL мен GRE емтихандарын жасайтын ұйым. Ғылым және жоғары білім министрлігі ETS-пен келісімге 2025 жылғы қарашада қол қойды, әзірлеу 2026 жылғы ақпанда жарияланды, жоба 2030 жылға дейін есептелген. Министр Саясат Нұрбек AIT-ті SAT, ACT және GRE тесттерімен салыстырады. Оның айтуынша, AIT нәтижелерін Қазақстандағы шетелдік университеттердің филиалдары қабылдайды.
AIT-тің ҰБТ-дан айырмашылығы: ҰБТ ең алдымен мектеп бағдарламасын білуді тексереді, ал AIT талапкердің жоғары оқу орнында оқуға дайын екенін көрсетуі тиіс. ҰТО директоры Нұрсейіт Байжановтың сөзінше, білім енді тапшы емес — тапшысы пайымдау.
AIT неден тұрады
Болжамды құрылымды ҰТО директоры 2026 жылғы 15 қазанда Qazaq AI Research University форумында таныстырды. AIT екі бөліктен тұрады.
Байжановтың айтуынша, пәндік білім бұрынғыдай басты болып қала береді, ал дағдылар оны алмастырмайды, толықтырады. Құрылым зерттеу нәтижелеріне қарай әлі өзгеруі мүмкін. 2026 жылғы сәуірде ҰТО мен ETS 4 мыңға жуық адамға сауалнама жүргізді, 8 фокус-топ пен 4 терең талқылау өткізді.
AIT қашан өтеді және оны кім тапсырады
- 2025, қарашаМинистрлік пен ETS келісімі
- 2026, ақпанAIT әзірлеу басталды
- 2026, сәуірЗерттеу: 4 мыңға жуық адам, 8 фокус-топ
- 2026, 15 қазанҰТО AIT құрылымын таныстырды Біз осындамыз
- 2027, көктемАлғашқы пилот: ерікті, оқуға түсуге әсер етпейді
- 2027–2029Біртіндеп енгізу, ҰБТ-мен қатар — талапкер таңдайды
- 2030Жоба аяқталады
365info дерегінше, сұрақтар 2026 жылдың соңына дейін дайын болуы тиіс, ал пилот 2027 жылғы ақпан–наурызда өтеді. Министр Саясат Нұрбек «Современное образование» журналына берген сұхбатында (2026 жылғы тамыз) пилотқа қатысу толығымен ерікті болатынын, ал оның нәтижелері оқуға түсуге де, мемлекеттік білім беру грантын алуға да әсер етпейтінін айтты. AIT элементтерін алдымен педагогикалық бағыттарға және шетелдік ЖОО филиалдарына түсетіндер сынап көреді — бұл туралы министрлік 2026 жылғы қаңтарда және шілдеде хабарлаған.
Тапсырма саны, ұзақтығы, тілдері, AIT шкаласы және оның нәтижелерін грант бөлуде есепке алу тәртібі әзірге бекітілмеген. Тапсырмалардың ресми үлгілері жоқ. Сондықтан қазір «AIT сынақ тестін» ұсынатын сайттар ешқандай құжатқа сүйенбейді.
2027 жылы ҰБТ-да не болады
- 120 тапсырма · 140 балл · 240 минут
- 3 міндетті және 2 бейіндік пән
- Грант пен оқуға түсу — осы бойынша
- Кезеңдер: қаңтар, наурыз, мамыр–шілде
- 2027 жылдың көктемі
- Пәндер және 5 дағды модулі
- Оқуға түсуге және грантқа әсер етпейді
- Тапсырма үлгілері әлі жоқ
Формат бұрынғыдай. Бес пән: Қазақстан тарихы, математикалық сауаттылық, оқу сауаттылығы және екі бейіндік пән. Толығырақ — «ҰБТ 2027: емтихан форматы және не өзгереді» мақаласында. ҰБТ-2027 спецификацияларын ҰТО әлі жарияламады (өткендері 2025 жылғы 15–17 қазанда шықты). Шыққан күні әр пән бойынша салыстырып шығамыз.
Тапсырмалар біртіндеп халықаралық тесттерге жақындатылады. 2026 жылғы қаңтарда Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім комитеті 2027 жылдан бастап ҰБТ тапсырмалары халықаралық стандартталған тесттерге бейімделетінін айтты. Басты назар — жатталған көлемге емес, білімді қолдануға. Күрт өзгерістер уәде етілмейді: жаңарту 2029 жылға дейін созылады.
Грантқа бір мүмкіндік — жарияланды, бірақ әлі бекітілмеген. Қазір негізгі ҰБТ-ны екі рет тапсыруға болады, грантқа ең жақсы нәтиже алынады (2022 жылдан бері осылай). 2026 жылғы сәуірде үкімет грант үшін ҰБТ-ны бір рет тапсыруды ұсынды. Мамырда ҰТО директоры нақтылады: 2027 жылдан бастап грант конкурсы үшін ҰБТ-ны жылына бір рет тапсыруға болады, ақылы оқуға арналған тестілеу сақталады. ҰБТ өткізу қағидаларында бұл әзірге жоқ: соңғы өзгерістер 2026 жылғы 26 ақпандағы № 99 бұйрықпен енгізілген («Әділет» бойынша 14.10.2026 тексерілді). Мүмкіндіктер мен күндер туралы толығырақ — «ҰБТ 2027 қашан».
Педагогикалық бағыттар. Олар үшін ҰБТ шегі 75 балл, оған қоса сыни ойлау мен коммуникацияны тексеретін ауызша емтихандар енгізіледі. Бұл 2026 жылғы сәуірде жарияланды, өткізу тәртібі әзірге бекітілмеген.
«100 дата» жаңартылды. 2026 жылғы 28 қыркүйекте ҰТО ҰБТ-2027 үшін Қазақстан тарихы бойынша «100 дата» тізімін жариялады. Жаңа тізім — «Қазақстан тарихының 100 датасы» бетінде.
2027 жылғы түлек қалай дайындалуы керек
- ҰБТ-ға дайындалыңыз. Дәл соны тапсырасыз. AIT пилоты оқуға түсуге әсер етпейді.
- Негізгі ҰБТ-ны жалғыз мүмкіндік ретінде қабылдаңыз. Бір мүмкіндік ережесі бекітілсе, солай болады. Қаңтардағы және наурыздағы тестілеу мен сынақ тесттері — сіздің дайындығыңыз.
- Екі форматқа да керек дағдыларды жаттықтырыңыз. Бұл оқу сауаттылығы (мәтінді түсіну, дәлел табу), математикалық сауаттылық (деректер, графиктер, кестелер) және бейіндік пәндердегі контекстке берілген тапсырмалар.
- Өзіңізді қазір тексеріңіз. Сынақ ҰБТ-ны уақытпен тапсырыңыз: балыңыз бен әлсіз тақырыптарыңызды көресіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
2027 жылы ҰБТ жойыла ма?
Жоқ. 2027 жылғы ҰБТ бұрынғы форматта өтеді. AIT қатар сыналады, ал талапкерлердің көбі жаңа тестті таңдамайынша ҰБТ сақталады.
AIT-ті міндетті түрде тапсыру керек пе?
Жоқ. 2027 жылдың көктемінде пилот өтеді: оған қатысу ерікті, ал оқуға түсуге және грантқа ол әсер етпейді. Кейін AIT оқуға түсуде және грантта қалай ескерілетіні әзірге бекітілмеген.
AIT-ке қазір дайындалуға бола ма?
Тапсырмалардың ресми үлгілері жоқ. AIT тексеретін дағдылардың бір бөлігін ҰБТ та тексереді: мәтін оқу, деректермен жұмыс, контекстке берілген тапсырмалар. ҰТО AIT үлгілерін жариялаған бойда оларды талдап береміз.
2027 жылы ҰБТ-ны неше рет тапсыруға болады?
Қолданыстағы қағидалар бойынша негізгі ҰБТ екі рет тапсырылады, ең жақсы нәтиже есептеледі. Грант конкурсы үшін 2027 жылдан бір мүмкіндік жарияланды, бірақ бұл туралы бұйрық әлі жоқ. Ол шыққан күні мақаланы жаңартамыз.
Дереккөздер: ҰТО директоры Н. Байжановтың 15.10.2026 сөзі (informburo.kz, kursiv.media, bizmedia.kz); ETS-тің 23.02.2026 баспасөз хабарламасы; ғылым және жоғары білім министрі С. Нұрбектің (21.04.2026; bilim.expert сұхбаты, 2026 жылғы тамыз), вице-премьер А. Балаеваның (17.04.2026), ҰТО директорының (25.05.2026), Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім комитетінің (06.01.2026 және 17.07.2026) мәлімдемелері; ҰБТ өткізу қағидалары (ҚР БҒМ № 204 бұйрығы, 26.02.2026 № 99 бұйрық редакциясында); ҰТО-ның ҰБТ-2027 арналған «100 дата» тізімі (28.09.2026). Мақала ҰТО мен ҒЖБМ құжаттары шыққан сайын жаңартылады.
