2026 жылғы 17 мамырдан бастап мектептер білім беру ұйымдарын мемлекеттік аттестаттаудың жаңа Қағидалары бойынша аттестатталады (Оқу-ағарту министрінің 2026 жылғы 30 сәуірдегі № 114-НҚ бұйрығы): бес жылда бір рет, комиссия мектепке бармай, өзін-өзі бағалау материалдары, ақпараттық жүйелер деректері және 4 және 9-сынып оқушыларының компьютерлік тестілеу нәтижелері бойынша. Не тексерілетінін, тест қалай құрылатынын және мектепті қалай дайындау керегін түсіндіреміз.
| Қысқаша | |
|---|---|
| Құжат | Білім беру ұйымдарын мемлекеттік аттестаттау қағидалары, ҚР ОАМ 30.04.2026 № 114-НҚ бұйрығы, 17.05.2026 бастап күшінде |
| Қаншалықты жиі | 5 жылда бір рет; жаңа мектеп — жұмыс басталғаннан 4 жылдан кейін |
| Жылдық мектептер тізбесі | 1 қарашаға дейін бекітіледі, 3 жұмыс күні ішінде Комитет пен оның департаменттерінің сайттарында жарияланады |
| Оқушылар тесті | 4 және 9-сыныптар, аттестаттау басталардан 30 күнтізбелік күн — 5 жұмыс күні бұрын |
| Мектеп шегі | тестке қатысқандардың кемінде 40 %-ы — «қанағаттанарлық» және одан жоғары |
| Тестке қатысу | тиісті деңгей оқушыларының кемінде 90 %-ы (оқушысы 10 және одан аз мектептерде — 80 %) |
№ 486 бұйрықпен салыстырғанда не өзгерді
2026 жылға дейін мектептерді бағалау өлшемшарттарын 2022 жылғы 5 желтоқсандағы № 486 бұйрық белгілеген. Жаңа Қағидалар бүкіл рәсімді бір құжатқа жинады:
- комиссия мектепке бармайды: аттестаттау мектепке бармай, 7 жұмыс күнінен аспайтын мерзімде жүргізіледі (15-тармақ). Алдыңғы екі оқу жылы мен ағымдағы жылдағы қызмет зерделенеді;
- деректер — өзін-өзі бағалаудан және жүйелерден: мектеп өзін-өзі бағалау материалдарын аттестаттау басталардан кемінде 5 күн бұрын өз сайтына жариялайды (9-тармақ), комиссия оларды Ұлттық білім беру деректер қорымен және басқа ақпараттық жүйелермен салыстырады (17-тармақ);
- тест мерзімі: бұрын көрсетілмеген, енді — аттестаттау басталардан 30 күнтізбелік күннен ерте емес және 5 жұмыс күнінен кешіктірмей (49-тармақ);
- 40 % шегі тізім бойынша емес, тестке қатысқандардан есептеледі (58-тармақ);
- тесттен босату: оң ПТР алынып тасталды, қылмыстық-атқару жүйесі мекемелеріндегі мектептердің оқушылары қосылды (55-тармақ).
Тесттің өзі өзгерген жоқ: сол 4 және 9-сыныптар, сол 85 / 65 / 40 % шкаласы және сол 40 % шегі.
Жылдық мектептер тізбесі — 1 қарашаға дейін
Білім беру саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті мен оның аумақтық департаменттері жыл сайын 1 қарашаға дейін келесі күнтізбелік жылы аттестатталатын білім беру ұйымдарының тізбесін әрқайсысының аттестаттау айымен бекітеді (8-тармақ). Тізбе бекітілгеннен кейін үш жұмыс күні ішінде Комитет пен департаменттердің интернет-ресурстарында орналастырылады. Мектеп тізбеде болса, оқушылар тесті оның айынан 1–4 апта бұрын өтеді — дайындыққа бірнеше айдан бір жылға дейін уақыт бар.
Не тексеріледі
Аттестаттау 9 бағыт бойынша жүреді (16-тармақ): мектептің жалпы сипаттамасы, кадрлар, контингент, оқу-әдістемелік жұмыс, тәрбие жұмысы, материалдық-техникалық жарақтандыру, оқу-әдістемелік және ақпараттық ресурстар, 4 және 9-сынып оқушыларын компьютерлік тестілеу нәтижелері және (колледждерде) практика.
Әр өлшемшарт бойынша мектеп 2-ден 5-ке дейін балл алады: «үлгілі» — 5, «жақсы» — 4, «жақсартуды қажет етеді» — 3, «төмен» — 2 (34-тармақ). Қорытынды деңгей — барлық өлшемшарттың дөңгелектенген орташасы (36-тармақ). «Үлгілі», «жақсы» және «жақсартуды қажет етеді» деңгейлерінде мектеп аттестаттаудан өтеді (38-тармақ).
4 және 9-сынып оқушыларының тесті
Бұл тестті ГАШ (қазақша — ММА) деп атайды. Ол — МЖМБС-қа сәйкестікке кешенді компьютерлік тестілеу (48-тармақ). Пәндер, тапсырма саны мен уақыт Қағидаларда көрсетілмеген, ресми спецификация жоқ. Әдістемелік сайттардағы (соның ішінде class-kz.com) 2019 жылдан бергі сипаттамалар басты нәрседе сәйкес келеді:
| 4-сынып | 9-сынып | |
|---|---|---|
| Бағыттар | оқыту тілі, математика | оқыту тілі, математика, үшінші пән |
| Тапсырма | 15 + 15 = 30 | 20 + 20 + 20 = 60 |
| Жауап | төртеуінің біреуі дұрыс | төртеуінің біреуі дұрыс |
Сол деректер бойынша 9-сыныптың үшінші пәні — тоғыздың бірі: әдебиет, Қазақстан тарихы, дүниежүзі тарихы, ағылшын тілі, физика, химия, география, биология, информатика. 2027 жылға ресми тізбе әзірге жоқ.
Оқушыға баға дұрыс жауаптар үлесі бойынша қойылады (56-тармақ): 85–100 % — «өте жақсы», 65–84 % — «жақсы», 40–64 % — «қанағаттанарлық», 40 %-дан аз — «қанағаттанарлықсыз». Апелляция жоқ (57-тармақ). Баға журнал мен аттестатқа кірмейді: ол бойынша мектеп бағаланады.
Құрамы мен тақырыптары туралы толығырақ — ГАШ 4-сынып және ГАШ 9-сынып беттерінде.
40 % шегі, 39-өлшемшарт және 90 % қатысу
Мектептің тест нәтижесі екі тәсілмен есептеледі:
- МЖМБС шегі (58-тармақ). Қатысушылардың кемінде 40 %-ы «қанағаттанарлық» және одан жоғары алса, нәтиже МЖМБС-қа сәйкес келеді. Әйтпесе — МЖМБС талаптарына сәйкессіздік.
- 39-өлшемшарт (2-қосымша). Тестіленген барлық бағыт бойынша дұрыс жауаптар үлесі: 85–100 % — 5 балл, 65–84 % — 4, 40–64 % — 3, 40 %-дан аз — 2. Бұл балл барлық өлшемшарттың орташасына кіреді.
Тест тиісті деңгейдегі оқушылардың кемінде 90 %-ы қатысқанда ғана өткізіледі (оқушысы 10 және одан аз мектептерде — 80 %; 53-тармақ). ПМПК қорытындысы бойынша ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар, ДКК-ның денсаулық туралы қорытындысы бар оқушылар, түзеу мекемелеріндегі мектептердің оқушылары және олимпиадалар, конкурстар мен жарыстарға қатысушылар тесттен босатылады (55-тармақ). Тестті Комитет не оның департаменттерінің қызметкерлері бақылайды (50-тармақ).
МЖМБС-қа сәйкес келмесе не болады
МЖМБС талаптарына сәйкессіздік анықталса не қорытынды деңгей «төмен» болса, мектеп аттестаттаудан өтпеді деп танылады (39-тармақ). Анықталған сәйкессіздікті мектеп жояды, кейін ол мектепке барып, тек бұзушылық болған өлшемшарттар бойынша тексеріледі (7, 40-тармақтар). Тесттің 40 % шегі — осындай талаптардың бірі, сондықтан 4 не 9-сыныптың әлсіз нәтижесі мектептің аттестаттаудан өтпеуіне себеп болуы мүмкін.
Мектепті 1–2 айда қалай дайындау керек
- Мектепті тізбеден табыңыз. Тізбе 1 қарашаға дейін бекітіліп, 3 жұмыс күні ішінде орналастырылады — қарашаның басында өз облысыңыздағы сапаны қамтамасыз ету департаментінің сайтын тексеріңіз, онда аттестаттау айы көрсетіледі.
- Тест мерзімін есептеңіз. Тест — аттестаттау басталардан 30 күнтізбелік күннен ерте емес және 5 жұмыс күнінен кешіктірмей.
- Бүкіл сыныпқа сынақ тест өткізіңіз — осы мерзімнен 1–2 ай бұрын. Bilim Мектеп кабинетінде сынып жетекшісі мен оқу ісінің меңгерушісі 4 және 9-сыныптарға сынақ ГАШ береді және «ГАШ-болжамды» көреді: мектеп 40 % шегінен өте ме және 39-өлшемшарт бойынша қандай балл болады.
- Әлсіз тақырыптарды жабыңыз. Есептен қай бағыт пен қай тақырыптар нәтижені төмендететіні көрінеді; оларды қайталап, екінші сынақ өткізіңіз.
- Қатысуды қамтамасыз етіңіз. Қатысушылар 90 %-дан аз болса, тест өткізілмейді; босатылатындардың ПМПК мен ДКК қорытындыларын алдын ала жинаңыз.
- Өзін-өзі бағалауды жариялаңыз — мектеп сайтында аттестаттау басталардан кемінде 5 күн бұрын.
Жиі қойылатын сұрақтар
Мектепті мемлекеттік аттестаттау қаншалықты жиі өтеді?
Бес жылда бір рет. Жаңа мектеп жұмыс басталғаннан төрт жылдан кейін алғаш рет аттестатталады.
Комиссия мектепке келе ме?
Жоқ. Жаңа Қағидалар бойынша аттестаттау мектепке бармай, өзін-өзі бағалау материалдары, ақпараттық жүйелер деректері және тест нәтижелері бойынша жүргізіледі. Мектепке тек анықталған сәйкессіздіктердің жойылғанын тексеру үшін барады.
Аттестатталатын мектептер тізімі қашан жарияланады?
Комитет пен оның департаменттері тізбені 1 қарашаға дейін бекітіп, үш жұмыс күні ішінде өз сайттарында жариялайды.
Тестті кім тапсырады?
Тізбедегі мектептердің 4 және 9-сынып оқушылары. Тиісті деңгей оқушыларының кемінде 90 %-ы қатысуы керек (оқушысы 10 және одан аз мектептерде — 80 %).
Тест бағасы оқушының аттестатына әсер ете ме?
Жоқ. Нәтиже бойынша мектеп бағаланады, апелляция жоқ.
Оқушылардың 40 %-дан азы «қанағаттанарлық» алса не болады?
Тест нәтижесі МЖМБС-қа сәйкес келмейді деп танылады — мектеп аттестаттаудан өтпеуі мүмкін және сәйкессіздікті жоюға тиіс болады.
Қалай дайындалу керек?
Тізбеден аттестаттау айын біліп, тесттен 1–2 ай бұрын бүкіл сыныпқа сынақ өткізу, әлсіз тақырыптарды жабу және қатысуды қамтамасыз ету. Сынақ ГАШ — ГАШ бетінде, бүкіл мектепке — Bilim Мектеп кабинетінде.
Дереккөздер: Білім беру ұйымдарын мемлекеттік аттестаттау қағидалары, ҚР Оқу-ағарту министрінің 30.04.2026 № 114-НҚ бұйрығы (adilet.zan.kz, V2600038645), 5-тарау және 2-қосымша; 05.12.2022 № 486 бұйрық. Тексерілді: 07.10.2026.
