МұғалімгеМектептерге
НЗМ 2027 · 1-күн

НЗМ жаратылыстану: сынақ тест

Жаратылыстану — НЗМ тестінің бірінші күнінде: 30 минутта 20 тапсырма, ең жоғары балл — 200, шегі жоқ. 5–6-сыныптың «Жаратылыстану» бағдарламасы: физика, химия, биология, география және экология бірге.

Сынақ тестке өту

Тапсырмалар қалай құрылады

Барлық тапсырма ортақ стимулға беріледі: мәтін, сурет, график, карта не тәжірибе, оған 1–3 сұрақ. Үлгілерде — 9 осындай блок. Сұрақтардың үш түрі бар:

  • білу: заттың формуласы, жасушаның бөлігі, патшалық, Жер қабығы, энергия түрі;
  • деректер бойынша есептеу: дыбыс жылдамдығы бойынша қашықтық, сағат белдеулері, карта масштабы;
  • түсіну: неге қара шелек тезірек қызады, бөлшектер арқылы жылулық ұлғаю, карта бойынша қорытынды.

Контекст — Қазақстан мен әлем: Аралдың тартылуы, Алатау мұздықтары және т. б.

Тақырыптар

Жаратылыстану, 5–6-сынып

10 тақырып
  • Тірі ағзалар: жасуша, патшалықтар, қоректену, көбею
  • Адам ағзасы және денсаулық
  • Экожүйелер, табиғат және адам, экологиялық мәселелер (Қазақстан)
  • Заттар және олардың қасиеттері: бөлшектер, агрегаттық күй, қоспалар
  • Химиялық құбылыстар: ауа, су, жану, қышқыл жаңбыр, қарапайым формулалар
  • Қозғалыс, күш, жылдамдық
  • Жылу, жарық, дыбыс, энергия түрлері, электр
  • Жер қабықтары, ауа райы мен климат
  • Карта, масштаб, уақыт белдеулері, материктер
  • Зерттеу: тәжірибе, айнымалылар, кесте мен графиктен қорытынды
Ашық тапсырмалар

Талдауы бар тапсырмалар

1
Экожүйелер, табиғат және адам, экологиялық мәселелер (Қазақстан) · жоғары деңгей
Жарқанаттар — түнгі күзетшілер

Жарқанаттар күндіз үңгірлерде, ескі ағаштардың қуыстарында, шатыр астында ұйықтап, түнде аңға шығады. Олар масалармен, көбелектермен және басқа түнгі жәндіктермен қоректенеді. Бір кішкентай жарқанат бір түнде жүздеген жәндік аулай алады.

Бұл жәндіктердің көбі — бақ пен егістің зиянкестері. Сондықтан жарқанаттар бағбандар мен диқандарға көп пайда келтіреді. Бірақ қазір көптеген жерлерде жарқанаттардың саны азайып барады: ескі ғимараттар бұзылып, қуыс ағаштар кесіліп, оларға күндіз тығылатын жер қалмай жатыр.

Жарқанаттарға көмектесу үшін адамдар ағаштарға арнайы ағаш үйшіктер іледі. Мұндай үйшік құстың ұясына ұқсайды, бірақ кіретін тесігі астыңғы жағында болады.

Ауыл маңындағы ескі қоралар бұзылып, қуыс ағаштар кесілгеннен кейін бірнеше жылда бақтарда зиянкес жәндіктер көбейіп кетті. Мәтінге сүйенсек, мұның ең ықтимал себебі қандай?

  1. A)ағашты кескенде жәндіктер жерге төгілген
  2. B)жарқанаттар жәндіктерді бақтарға әкелген
  3. C)жарқанаттар тығылатын жер таппай азайған
  4. D)ескі қоралар жәндіктерді өзіне тартып тұрған
Жауабы мен талдауы
Дұрыс жауап: C
Мәтін бойынша жарқанаттар күндіз ескі ғимараттар мен ағаш қуыстарында тығылады, ал мұндай жерлер жойылса, олардың саны азаяды. Жарқанат азайса, зиянкес жәндіктерді жейтін жау да азаяды, сондықтан бақта зиянкестер көбейеді.
2
Карта, масштаб, уақыт белдеулері, материктер · орта деңгей
Халық тығыздығы

Халық тығыздығы 1 км² жерде орта есеппен қанша адам тұратынын көрсетеді. Оны табу үшін халық санын елдің ауданына бөледі. Кестеде үш елдің жуық деректері берілген.

ЕлХалқы, млн адамАуданы, млн км²
Қазақстан202,7
Моңғолия3,41,6
Жапония1240,38

Қазақстанның халық тығыздығы шамамен қанша?

  1. A)1 км²-ге шамамен 54 адам
  2. B)1 км²-ге шамамен 17 адам
  3. C)1 км²-ге шамамен 0,14 адам
  4. D)1 км²-ге шамамен 7 адам
Жауабы мен талдауы
Дұрыс жауап: D
Халық тығыздығы — халық санын ауданға бөлгенге тең: 20 млн : 2,7 млн км² ≈ 7,4. Демек, Қазақстанда 1 км²-ге орта есеппен шамамен 7 адам келеді.
3
Қозғалыс, күш, жылдамдық · базалық деңгей
Мектеп жарысы

Мектеп жарысында Арман мен Бекзат 2 км қашықтыққа жүгірді. Арман бүкіл қашықтықты бірдей жылдамдықпен — сағатына 8 км жүгірді. Бекзат алғашқы 1 км-ді сағатына 12 км жылдамдықпен жүгіріп, бәрінен озып кетті, бірақ шаршап қалды да, қалған 1 км-ді сағатына 6 км жылдамдықпен әрең жүгірді.

Орташа жылдамдық — бүкіл жүрілген жолды бүкіл уақытқа бөлгенде шығатын шама. Ол жылдамдықтардың арифметикалық ортасына әрқашан тең бола бермейді.

Арман 2 км қашықтықты неше минутта жүгіріп өтті?

  1. A)0,25 минутта
  2. B)15 минутта
  3. C)4 минутта
  4. D)16 минутта
Жауабы мен талдауы
Дұрыс жауап: B
Арман 2 км-ді 8 км/сағ жылдамдықпен жүгірді: 2 : 8 = 0,25 сағат. 0,25 сағат = 60 · 0,25 = 15 минут.
4
Химиялық құбылыстар: ауа, су, жану, қышқыл жаңбыр, қарапайым формулалар · базалық деңгей
Сүт айранға қалай айналады

Жылы сүтке бір-екі қасық айран қосып, түнге жылы жерге қойса, таңертең ол қоюланып, айранға айналады. Айранның ішінде сүт қышқылы бактериялары болады. Олар сүттегі қантты сүт қышқылына айналдырады.

Қышқылдың әсерінен сүттегі ақуыз ұйиды, сондықтан сүт қоюланып, дәмі қышқыл болады. Бұл — химиялық құбылыс, себебі жаңа зат түзіледі. Бактериялар жылыда тез, ал суықта баяу көбейеді. Сондықтан тоңазытқышта сүт ұзақ ашымайды.

Мәтін бойынша бактериялар сүттегі қантты қандай затқа айналдырады?

  1. A)майға
  2. B)ақуызға
  3. C)көмірқышқыл газына
  4. D)сүт қышқылына
Жауабы мен талдауы
Дұрыс жауап: D
Мәтінде сүт қышқылы бактериялары сүттегі қантты сүт қышқылына айналдыратыны айтылған. Осы жаңа заттың әсерінен ақуыз ұйиды.
5
Заттар және олардың қасиеттері: бөлшектер, агрегаттық күй, қоспалар · базалық деңгей
Таза заттар мен қоспалар

Таза зат бір ғана заттан тұрады, ал қоспада бірнеше зат араласқан. Мысалы, дистилденген су — таза зат, ал теңіз суында су мен тұздар бар, сондықтан ол қоспа болып саналады. Қоспаларды бөлудің әртүрлі тәсілдері бар: тұндыру (ауыр бөлшектер ыдыстың түбіне шөгеді), сүзу (ерімеген бөлшектер сүзгіде қалады) және буландыру (су ұшып кетеді, ал еріген зат ыдыста қалады).

Мәтін бойынша төмендегілердің қайсысы таза зат?

  1. A)тұзды ерітінді
  2. B)дистилденген су
  3. C)лайлы өзен суы
  4. D)теңіз суы
Жауабы мен талдауы
Дұрыс жауап: B
Таза зат бір ғана заттан тұрады. Мәтінде дистилденген су таза зат ретінде аталған, ал теңіз суы, лайлы су және тұзды ерітінді — бірнеше заттың қоспасы.
6
Жылу, жарық, дыбыс, энергия түрлері, электр · базалық деңгей
Кемпірқосақ

Кемпірқосақ жаңбыр жауып тұрғанда немесе жаңбырдан кейін күн шыққанда пайда болады. Күн сәулесі ақ болып көрінгенімен, ол түрлі түсті сәулелерден тұрады. Жарық жаңбыр тамшысының ішінен өткенде сынып, жеті түске жіктеледі: қызыл, қызғылт сары, сары, жасыл, көгілдір, көк және күлгін.

Кемпірқосақты көру үшін күн бақылаушының артында, ал жаңбыр бұлты алдында болуы керек. Сондықтан таңертең кемпірқосақ көбіне аспанның батыс жағында, ал кешке шығыс жағында көрінеді.

Мәтін бойынша кемпірқосақ қашан пайда болады?

  1. A)аспан күні бойы ашық, бұлтсыз болғанда
  2. B)түнде толған ай аспанды жарық еткенде
  3. C)жаңбыр кезінде не одан кейін күн шыққанда
  4. D)қар жауып, қатты аяз болып тұрғанда
Жауабы мен талдауы
Дұрыс жауап: C
Мәтіннің бірінші сөйлемінде кемпірқосақ жаңбыр жауып тұрғанда немесе жаңбырдан кейін күн шыққанда пайда болатыны айтылған. Оған күн сәулесі де, жаңбыр тамшылары да керек.

Шегі жоқ, бірақ балл маңызды

Жаратылыстануда шекті балл жоқ, бірақ оның 200 балы жалпы рейтингке кіреді. Тең балл болғанда жаратылыстану үшінші қаралады — математика мен сандық сипаттамалардан кейін.

Жиі қойылатын сұрақтар

НЗМ-де жаратылыстанудан неше тапсырма?

30 минутта 20 тапсырма, ең жоғары балл — 200.

Шекті балл бар ма?

Жоқ, шекті балл тек математика мен сандық сипаттамаларда.

Қандай пәндер кіреді?

5–6-сыныптың «Жаратылыстану» курсы: физика, химия, биология, география және экология.

НЗМ сынақ тестіСынақ тест — 2027 форматында: екі күн, іріктеудегідей, математика мен сандық сипаттамалар шегімен. Бірінші толық сынақ — тегін.
Тестке өту
Сынақ тестке өту