Мемлекеттік қызмет тестінің сұрақтары 2026 жауаптарымен

90-баптың 1-тармағы: мәслихаттар өз құзыретіндегі мәселелер бойынша шешім, ал әкімдер шешім мен өкім қабылдайды, бұлар тиісті аумақта орындалуға міндетті. Қаулы — Үкімет пен Құрылтайдың, бұйрық — министрдің актісі.

43-баптың 3-тармағы: Президенттің кезекті сайлауы оның өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін екі айдан кешіктірілмей өткізіледі және Құрылтайдың жаңа құрамын сайлау мерзімімен тұспа-тұс келмеуге тиіс. Екі ай талабы орындалса да, сайлауларды біріктіруге болмайды.

56-баптың 13) тармақшасы: Құрылтай депутаттардың жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша жалпы санның көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы. 145-тің бестен бірі — 29, көпшілігі — 73 (жартысынан көбі). Үштен бір (49) мен үштен екі (97) — министрлердің есебін тыңдау тәртібіндегі үлестер (17) тармақша).

67-баптың 2-тармағы: Үкімет мүшелерінің өкілді органның депутаты болуға құқығы жоқ. Мәслихат та өкілді орган, сондықтан тыйым Құрылтаймен шектелмейді; ақының болмауы не Премьер-Министрдің келісімі оны жоймайды.

78-баптың 1-тармағы: судья сот төрелігін іске асыру кезінде тәуелсіз болады және Конституция мен заңға ғана бағынады. Жоғарғы Сот Төрағасы, Жоғары Сот Кеңесі не жоғары тұрған сот нақты іс бойынша судьяға нұсқау бере алмайды; судьялар нақты істер бойынша есеп бермейді (78-бап, 2-тармақ).

2-баптың 5-тармағы: Қазақстан Республикасы мен Қазақстан атауларының мәні бірдей. Сондықтан ресми хатта қысқа атауды қолдану қате емес, ал Конституция атауларды құжат түріне не адресатқа қарай бөлмейді.

13-баптың 3-тармағы: өзге ел азаматтығының болуы Қазақстан азаматтығын тоқтатуға негіз болады, ал шет мемлекетте туғанына байланысты сол мемлекеттің азаматтығын алған кәмелетке толмаған балаға заңда көзделген ережелер қолданылады. Тоқтату — азаматтықтан айыру емес: айыру тек террористік қылмыс не ұлттық мүдделерге ауыр зиян үшін сот шешімімен болады (2-тармақ).

46-баптың 21) тармақшасы: Президент Қауіпсіздік Кеңесін, өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады. Жоғарғы Сот, Құрылтай не судьялар съезі оны құрмайды.

42-баптың 1-тармағы: Президент – мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстан атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға. Атқарушы билікті Үкімет жүзеге асырады, ал Президентті Құрылтай емес, халық сайлайды.

5-баптың 1-тармағы: қолданыстағы құқыққа Конституциялық Сот пен Жоғарғы Соттың нормативтік қаулыларының нормалары кіреді. Нормативтік қаулы нақты іс бойынша шешім емес, оны Құрылтайдың бекітуі талап етілмейді.

82-бап: Жоғарғы Сот — жергілікті және басқа соттардың қарауына жататын істер бойынша жоғары сот органы, ол сот практикасы мәселелері бойынша түсіндіру береді. Конституция нормаларына ресми түсіндірме беру, заңдар мен шарттардың Конституцияға сәйкестігін қарау — Конституциялық Соттың өкілеттігі (73-бап).

6-баптың 2-тармағы: қоғамдық бірлестікке мемлекеттік орган функцияларын жүктеуге жол берілмейді. Анықтама беру мен тексеру — әкімдіктің функциясы; оны бірлестікке беру әлеуметтік тапсырыс емес, ал мәслихаттың келісімі не тіркелу орны тыйымды жоймайды.

24-баптың 1-тармағы: заңда белгіленген жағдайларды қоспағанда, Қазақстан аумағында заңды түрде жүрген әр адамның ел аумағында еркін жүріп-тұруға және тұрғылықты жерін еркін таңдауға құқығы бар. Бұл азаматтыққа, тіркеуге не тұру мерзіміне байланысты емес.

5-баптың 4-тармағы: азаматтардың құқықтарына, бостандықтары мен міндеттеріне қатысты нормативтік құқықтық актілердің ресми жариялануы – оларды қолданудың міндетті шарты. Жарияланбаған бұйрықты азаматтарға қолдануға болмайды; мемлекеттік тіркеу не қол қою жариялауды алмастырмайды, ал министрліктің нормативтік актісі қолданыстағы құқыққа «өзге де нормативтік құқықтық актілер» ретінде кіреді (5-бап, 1-тармақ).

84-баптың 3-тармағы: Бас Прокурорды Президент тағайындайды, оның өкілеттік мерзімі – алты жыл, бір адам бір реттен артық Бас Прокурор болып тағайындалмайды. Конституция мұнда Құрылтайдың келісімін талап етпейді; жеті жыл — Президенттің өкілеттік мерзімі.

42-баптың 2-тармағына сәйкес «А» корпусы әкімшілік мемлекеттік қызметшісінің нақты мемлекеттік лауазымда болу мерзімі үш айдан аз болған жағдайда, оның қызметін бағалау жүргізілмейді. Бір ай, алты ай немесе бір жыл бұл нормада көрсетілмеген.

53-баптың 1-тармағына сәйкес мемлекеттік орган қызметшілерге еңбекке уақытша жарамсыздығы бойынша төлемдерді төлеуге міндетті, бірақ жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысына, қосымша демалыс күндеріне, қысқа мерзімді және жалақысыз демалысқа тура келетін жарамсыздық күндері үшін төлем жасалмайды. Ауру ұзақтығы бұл ережеге әсер етпейді.

64-баптың 1-тармағына сәйкес тәртіптік жаза теріс қылық анықталған күннен бастап бір айдан кешіктірілмей, бірақ жасалған күннен бастап алты айдан кешіктірілмей қолданылады. Ал мемлекеттік қызметке кір келтіретін теріс қылық үшін жаза анықталған күннен бастап үш айдан кешіктірілмей және жасалған күннен бастап бір жылдан кешіктірілмей қолданылады.

28-баптың 4-тармағына сәйкес «Б» корпусының уақытша бос лауазымындағы міндеттерді уақытша атқару үшін азаматтарды конкурссыз қабылдауға жол беріледі; мемлекеттік қызметші емес азаматпен еңбек қатынастары уәкілетті орган бекіткен үлгілік еңбек шарты негізінде ресімделеді және тараптардың келісімімен, бірақ бір жылдан аспайтын кезеңге белгіленеді.

1-баптың 6) тармақшасына сәйкес бонус – мемлекеттік қызметшінің қызметін бағалау нәтижесі бойынша оған белгіленетін ақшалай төлем. Өтілге, аттестаттауға немесе оқуға байланысты бонус Заңда көзделмеген; лауазымдық айлықақыға қосымша ақы – үстемеақы (30) тармақша).

80-баптың 9-тармағына сәйкес анонимдік жолданымдар келіп түскен жағдайларда жоспардан тыс тексерулер жүргізілмейді, хаттағы фактілердің нақтылығына қарамастан. Ал кадр конкурсы – мемлекеттік қызмет саласындағы заңнаманың сақталуы, яғни тексеру нысанасына жатады (2-тармақ).

21-баптың 2-тармағының 14) тармақшасына сәйкес кірер алдындағы үш жыл ішінде қылмыстық теріс қылық үшін айыптау үкімі шығарылған азамат қабылданбайды, сондықтан төрт жыл өткен Серік басшы емес лауазымға кіре алады. Ал 3-тармаққа сәйкес басшы лауазымға орналасу үшін бұл шектеудің мерзімі үш жылға ұлғайтылады (алты жыл), сондықтан басшы лауазымға әзірге орналаса алмайды.

75-баптың 4-тармағына сәйкес уәкілетті орган мен оның аумақтық бөлімшелерінің шешімдері бұйрықтар нысанында ресімделеді. Қаулы, өкім немесе қорытынды бұл органның шешімдерінің нысаны ретінде аталмаған.

67-баптың 3-тармағының 1) тармақшасына сәйкес өз еркімен жұмыстан шығу туралы өтініш – жұмыстан шығару негізі, бірақ сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық не мемлекеттік қызметке кір келтіретін теріс қылық үшін жауаптылығы қаралып жатқан жағдай бұған жатпайды. Сондықтан Ердәулеттің өтініші шығаруға негіз болмайды; уәкілетті органның келісімі де, екі айлық мерзім де бұл ерекшелікті алмайды.

28-баптың 2-тармағына сәйкес «Б» корпусына конкурс қорытындысы туралы шешімге заңнамада белгіленген тәртіппен уәкілетті органға немесе сотқа шағым жасалуы мүмкін. Конкурстық комиссия, прокуратура, орган басшысы немесе Президент Әкімшілігі бұл нормада шағым органы ретінде аталмаған.

12-баптың 1-тармағына сәйкес мемлекеттік қызметшілердің әдеп кодексін Қазақстан Республикасының Президенті бекітеді. Үкімет, уәкілетті орган немесе Құрылтай оны бекітпейді; уәкілетті орган, мысалы, мүлікті сенімгерлік басқаруға беру тәртібін айқындайды (14-бап).

47-баптың 1-тармағына сәйкес мемлекеттік қызметшіге демалыс және мереке күндеріндегі жұмысы үшін күндік мөлшерлемесі негізге алынып, бір жарым еседен төмен емес жоғарылатылған мөлшерде ақы төленеді. Қызметшінің қалауы бойынша оған ақы орнына демалу күндері берілуі мүмкін.

6-баптың 3-тармағының 1) тармақшасына сәйкес мемлекеттік қызметті еңбек қызметінің өзге түрлерінен ажырататын ерекшеліктің бірі – заңдарда белгіленген қосымша құқықтарды, міндеттерді, жеңілдіктерді, кепілдіктерді және шектеулерді көздейтін ерекше құқықтық мәртебе. Кірудің ерекше тәртібі мен жария-құқықтық сипат – жеке ерекшеліктер, ал біртұтастық 5-бапта реттелген.

26-баптың 1-тармағына сәйкес мемлекеттік лауазымға сайлану «Сайлау туралы» Конституциялық заңға, «Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» Заңға, ал олармен реттелмеген бөлігінде – Мемлекеттік қызмет туралы Заңға және өзге актілерге сәйкес жүзеге асырылады. Демек, Мемлекеттік қызмет туралы Заң мұнда тек толықтырушы рөл атқарады.

40-баптың 3-тармағына сәйкес Президент жанындағы білім беру ұйымына магистратураға қабылданған қызметшіге оқу уақытында оқуға түскен кездегі лауазымдық айлықақысы мөлшерінде, бірақ мемлекеттік стипендия мөлшерінен кем емес стипендия белгіленеді. Жалақының сақталуы қайта даярлауға және біліктілікті арттыруға жіберілгенде көзделген (1-тармақ).

14-баптың 1-1-тармағы бойынша мемлекеттік лауазымға кандидаттар өздері үміткер ұйымның басшылығын сол ұйымда жұмыс істейтін жақын туыстары, жұбайы және жекжаттары туралы жазбаша нысанда хабардар етуге міндетті. Туыстың жұмыстан шығуы талап етілмейді, ал ауызша хабарлау немесе декларация бұл міндетті орындамайды.

6-баптың 13) тармақшасы бойынша шаралар жүйесі Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы ұлттық баяндаманы қалыптастыруды және жариялауды қамтиды. Жүйеге мониторинг, тәуекелдерді талдау, қаржылық бақылау, шектеулер, мүдделер қақтығысын шешу және басқалар кіреді, бірақ полиграф, сотталғандар тізімі немесе Үкімет бекітетін рейтинг онда аталмаған.

20-баптың 4-2) тармақшасы бойынша сыбайлас жемқорлық деңгейін бағалау және мемлекеттік және жеке секторлардағы сыбайлас жемқорлық деңгейін айқындау үшін қажетті әлеуметтік зерттеулер жүргізу – сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат жөніндегі уәкілетті органның функциясы. Күрес жөніндегі органның функциялары (20-1-бап) құқық бұзушылықтарды анықтау мен тергеуге қатысты.

12-баптың 6-тармағы бойынша сыйлықты мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі уәкілетті органға берген адам оны «Мемлекеттік мүлік туралы» Заңда белгіленген тәртіппен сатып алуға құқылы, ал сатудан түскен ақша республикалық бюджетке аударылады. Тегін қайтарып алу заңда көзделмеген.

14-баптың 2-тармағы бойынша 1-тармақтың талаптарын бұзатын адамдар бұзушылық байқалған кезден бастап үш ай ішінде оны ерікті түрде жоймаса, бағыныстылықты болғызбайтын лауазымға ауысуға тиіс, ал ауысу мүмкін болмаса, біреуі лауазымынан шығарылады немесе функциялардан босатылады. Дереу шығару немесе бағыныстылықты сақтау көзделмеген.

12-баптың 1-тармағының 6) тармақшасы бойынша шектеу ойын мекемелеріндегі құмар ойындар мен бәс тігуге ғана емес, телекоммуникация желілерін, оның ішінде Интернетті пайдалану арқылы өткізілетін құмар ойындар мен бәс тігуге қатысуға да қолданылады. Шектеу уақытқа немесе декларацияға байланысты емес.

18-бап бойынша сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл субъектілеріне уәкілетті органдармен қатар өзге де субъектілер – мемлекеттік органдар, квазимемлекеттік сектор субъектілері, қоғамдық бірлестіктер, сондай-ақ өзге де жеке және заңды тұлғалар жатады. Бұл мәртебе шартқа байланысты емес.

24-1-баптың 2) тармақшасы бойынша мемлекет кепілдік берген қорғау шараларына адамның жәрдем көрсеткені туралы ақпаратты жария етпеу туралы келісім болған кезде оның басшылыққа және (немесе) уәкілетті органдарға жүгінуі туралы ақпараттың құпиялылығын қамтамасыз ету жатады. Кепілдік келісімге байланысты, анонимділікке, қылмыстық істің қозғалуына немесе еңбек дауына емес.

13-баптың 7-тармағы бойынша Ұлттық Банк қызметшілері мұрагерлік нәтижесінде немесе өз еркінен тыс алынған инвестициялық қорлардың пайларын, облигацияларды, акцияларды меншік құқығы туындаған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде сенімгерлік басқаруға беруге және шарт көшірмесін кадр қызметіне ұсынуға міндетті. Мұрадан бас тарту немесе сату талап етілмейді.

14-баптың 3-тармағы бойынша аталған адамдардың квазимемлекеттік сектор субъектісінің бір басқару органында (байқау кеңесінде, атқарушы органында) өз жақын туыстарымен, жұбайымен және жекжаттарымен бірге лауазым атқаруына тыйым салынады. Тыйым бір басқару органына қатысты, бүкіл ұйымға, топқа немесе салаға емес.

Кодекстің 7-тармағы бойынша қызметтік міндеттерді орындау кезінде мемлекеттік қызметшінің сырт келбеті мемлекеттік аппараттың беделін нығайтуға ықпал етуге, ресмилікпен, ұстамдылықпен және ұқыптылықпен ерекшеленетін іскерлік стильге сай болуға тиіс. Кодекс бірыңғай форманы немесе ұлттық киімді талап етпейді, ал тазалық жалғыз өлшем емес.

Кодекстің 6-тармағының 8) тармақшасы бойынша мемлекеттік мүлік тек нысаналы мақсаты бойынша, лауазымдық міндеттерді және рұқсат етілген қызмет түрлерін орындау үшін пайдаланылады. Саяжайға бару – жеке мақсат; басшының ауызша рұқсаты, жанармайды өтеу немесе залалдың болмауы оны нысаналы пайдалануға айналдырмайды.

Кодекстің 10-тармағы бойынша мемлекеттік қызметшілер қызметтен тыс уақытта да қоғамдық имандылыққа қолсұғумен ұштасқан қоғамға қарсы мінез-құлық жағдайларына жол бермеуге тиіс. 12-тармақ бойынша әдеп стандарттарын бұзу тәртіптік жауаптылыққа әкеп соғады, оны жұмыстан тыс уақыт жоймайды.

Кодекстің 8-тармағының 4) тармақшасы бойынша мемлекеттік қызметші өз мінез-құлқымен бейтараптықтың, әділдіктің, риясыздықтың, жеке адамның ар-намысы мен қадір-қасиетіне құрметпен қараудың үлгісі болуға тиіс. Тәртіп, бәсекелестік немесе ымырашылдық бұл тізімде жоқ.

Кодекстің 4-тармағы бойынша онда белгіленген қызметтік әдеп стандарттары барлық мемлекеттік қызметшілер үшін міндетті. Саяси қызметшілерге ерекшелік жасалмайды, стандарттардың міндеттілігі басшының шешіміне де байланысты емес.

Кодекстің 3-тармағы бойынша оның мәтіні мемлекеттік органдардың ғимараттарында көпшіліктің қарауына қолжетімді жерлерде орналастырылады. Мәтін қызметшілерге ғана емес, келушілерге де көрінуі тиіс, сондықтан ішкі портал, жеке іс немесе кадр қызметінің бөлмесі бұл талапқа сай емес.

Кодекстің 8-тармағының 3) тармақшасы бойынша мемлекеттік қызметші ұжымда әріптестерінің ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін жеке және кәсіби қасиеттерін талқылаудан тартынуға тиіс. Тыйым айтылғанның шындығына, үзіліс уақытына немесе шағымның болуына байланысты емес.

Кодекстің 10-тармағы бойынша мемлекеттік қызметшілер қызметтен тыс уақытта тиісті көрсетілетін қызметтерді алу кезінде өзінің лауазымдық жағдайын баса көрсетпеуге және пайдаланбауға тиіс. Талап дәл қызметтен тыс уақытқа арналған және ақша ұсынуға немесе ұйымның түріне байланысты емес.

Кодекстің 8-тармағының 2) тармақшасы бойынша мемлекеттік қызметші басқа мемлекеттік қызметшілер тарапынан қызметтік әдеп нормаларын бұзудың жолын кесуге не оған жол бермеу жөнінде өзге де шаралар қабылдауға тиіс. Араласпау, шағымды күту немесе оқиғаны жасыру бұл талапқа сай емес.

Кодекстің 6-тармағының 8) тармақшасы бойынша мемлекеттік қызметші мемлекеттік меншіктің сақталуын қамтамасыз етуге, мемлекеттік мүлікті тек нысаналы мақсаты бойынша, лауазымдық міндеттерін және рұқсат етілген қызмет түрлерін орындау үшін пайдалануға тиіс. Мүліктің бүлінбеуі немесе мақсаттың игілігі оны жеке не өзге мақсатқа пайдалануды ақтамайды.